Windows Mobile’ın son yıllarında akıllı telefon üreticileri Windows Mobile işletim sistemli cihazlarını biraz daha desteklemek için Opera Mobile ağ gezginini yükletiyorlardı cihazlarına. Ya da kullanıcılar bunu kendileri yüklüyordu. Bu bakımdan Opera Mobile, Windows Mobile için önemli bir uygulama idi.

Ancak Microsoft kaynaklarını Windows Phone 7′ye ayırdığından, Opera da Opera Mobile yeni sürümlerini Windows Mobile işletim sistemi için çıkarmayacağını bir forum girdisinde duyurdu. Opera haklı olarak bu platform için uygulama geliştirmeye kaynak ayırmanın, ekonomik olarak ciddi bir gelir potansiyeline sahip olmadığını düşünüyor.

Bu durumda Windows Mobile 6.x platformu üzerinde çalışan ciddi bir ağ gezgini (browser) yazılımı geliştirilmeyecek demek oluyor. Opera Mobile dışında PocketIE denen Internet ExploDer’ın başarısız bir sürümü var. Firefox’un ağ gezgini neredeyse hiç başarılı olamadı bildiğim kadarıyla. Proksi sistemiyle çalışan da Opera Mini, Skyfire gibi daha birkaç program var. Ancak bunlar da yoğun JavaScript bulunduran sayfalarda bir şekilde sorunlarla karşılaşıyor. Yani Internet ihtiyacı için Windows Mobile cihazlardan kesinlikle uzak durun artık.

Opera, Windows Mobile için yeni Opera Mobile sürümü çıkarmayacağını söylese de Windows Phone 7 platformunu incelediğini belirtiyor ve uygun gelir potansiyeli yarattığını düşünürse bu platforma da yazılım geliştireceğini söylüyor. Ayrıca Opera Mini sürümünün, Java sürümünün de daha uzun seneler geliştirileceği kesin.

Opera 10.50 tam sürüm aslında yaz aylarında yayınlanacak bir sürüm idi ama Opera bir ön sürüm yayınlayıp ilgiyi görünce dayanamayıp daha erken yayınlamak için çalışmalarına başlamıştı. Opera’nın Microsoft’un başına bela olup işletim sisteminde Internet Explorer dışında Ağ gezginlerine de alternatif sunmaya mecbur bırakması olayı da Opera’yı bu işlemin ilk başlama tarihinden önce Opera 10.50′yi tam sürüme hazırlamaya zorlamış olmalı. Hani ilk kurulumda en iyisi ile karşılaşmış olsun millet diye…

Opera 10.50 son sürüm

Ben de az önce kurdum Opera 10.50′yi ki eski 10.10 sürümünün üzerine güncelleme yaptım. Açılışta bileşenlerimi çalıştırmak istedim ve ne göreyim, Opera bileşenlerimi güncellememi istiyor. Güncellemenin sebebi Opera 10.50′de bileşenlerin Opera’dan ayrı olarak Opera kapalı bile olsa çalışabilecek şekilde Opera’dan bağımsız olmaları. Basit bir güncelleme işlemi ile bileşenlerimi Opera 10.50′ye hazırlayıp Başlat > Programlar menüme dizdim hemen. Yani artık bileşenler Programlar menüsünden başlatılabiliyor, Opera’dan ayrı kullanılabiliyor dedikya. Bileşenler ile ilgili ilk şikayetim, Opera’nın Notlar özelliğinin harici bileşenlerde etkin olmaması sebebiyle not ekleme ve not alma işlemlerimin kat kat zorlaşmış olması. İkinci şikayetim de Opera 10.50′deki harici bileşenlerin Opera’dan ayrı çalıştırma ortamlarının olması ve her bileşenin kendi işlemi ile çalışması nedeniyle toplam bellek kullanımının artmış olması. Şu an iki Twitter bileşenim çalışıyor ve her ikisi de ortalama 37 – 38 MB bellek kullanıyor. Eski günlerimi hatırlıyorum da bilgisayarda 223 MB bellek vardı ve Winamp, NetBeans gibi birkaç program açınca Opera tüm özellikleri ile istese de 15 MB’ın üzerinde fiziksel bellek kullanamazdı. Gerisi sanal bellek tabi de…

Bileşenler olayı dışında güncellemede alfa ve beta sürümlerinde yaşadığım arayüzün kayması, e-posta ve diğer özelliklerle ilgili problemler vs. oluşmadı. Tabii ki önceki sürümler program işlevselliğine önem verip eski programın güncellenmesi için uygun olmayan sürümlerdi. Ama bu problemlerin tekrar olmadığını görmek beni açıkçası rahatlattı. Çünkü bir Opera kurdum mu bir daha pek uğraşmak istemem. İşin yoksa bir yerleri boz sonra, profil dosyalarını sil yedeklemelerle uğraş vs…

Vista’da da şu an Opera hoş bir standart teması ile çalışıyor. Güncellememden beri bir çökme problemim olmadı. Önceki sürümde cep telefonumla ActiveSync bağlantısını kesince Opera’da donma oluyor ve işlemi de sonlandıramıyordum ki tek çarem sistemi yeniden başlatmak oluyordu. Bunun olup olmayacağını merak ediyorum.

Performans olarak zaten Opera 10.50 ilk test sürümlerinde de çok iyiydi, bunda da çok iyi. Aslında önceki Opera 10.10 sürümünden zaten memnun olduğum için bu noktaya vurgu yapmayacağım. Performansta yeni grafik motoru VEGA ve JavaScript motoru Carakan ile sayfa motoru Presto 2.5′in katkıları var. Tabi bunlarda HTML 5 ve ilgili öğeler ve daha farklı çeşitli yenilikler var. Bunu yazmaya uğraşmak yerine linkini vereyim, indirip deneyin daha iyi. Buyrun şu sayfadan.

Hata olarak da tek bulduğum şu sayfadaki youtube videosu izlenip durduktan sonra sayfada yukarı aşağı hareket edince video alanının karma karışık olup bulanması. Bu sadece bana özel mi genel mi bilmiyorum tabi.

Opera Mini 5 beta WM

Opera ile ilgili diğer bir gelişme de Windows Mobile işletim sistemli telefonlar için Opera Mini 5 beta sürümü. Bir süre önce tüm tartışmalara rağmen Opera Opera Mini 5′i iPhone’a sokmaya kararlı olduğunu göstermişti. iPhone sürümü varken de Windows Mobile sürümünün olması yanlış olmaz demiş olmalı…

WM için Opera Mini 5 beta tamamen Java yazılımından bağımsız çalıştığından sistemde Java ME yazılımının kurulu olmasını gerektirmiyor. Yani sisteme normal bir Windows Mobile uygulaması olarak kuruluyor ve Programlar sayfasından çalıştırılabiliyor.

Opera Mini’nin Java ME sürümü birçok WM kullanıcısı için tercih edilen ilk Ağ gezgini. Çünkü Internet ExploDer ya da Opera Mobile’dan çok daha az sistem kaynağı ile çalışabiliyor ve Opera Link, sayfa kaydetme vs. özellikleri problemsiz kullanılabiliyor. Özellikle 64 MB RAM üzerinde WM 5 ya da 6 çalıştıran cihazlarda Opera Mobile çok kasıntılı ki en fazla 20 MB kadar bellek kullanabiliyor. Ama birçok Ağ sayfasında artık yüzlerce KB boyutta HTML sayfası ve buna bağlı yüzlerce KB CSS dosyası, yüzlerce KB JavaScript kütüphaneleri ve kodları ve megabaytlarca da resimler vs. görsel içerikler olduğundan bellek kullanımı doğal olarak çok fazla artıyor. Hatta bazı acemi site yöneticileri sayfalarında kullandıkları ufak bir görsel için sayfaya 5 MP çözünürlükte bir dosya yüklüyor ki gel de bellek kullanımı artmasın. Bu da tabi Opera Mobile’ın sisteme çok yüklenmesine sebep oluyor.

Opera Mini ise bu CSS sayfalarını ve JS kodlarını sunucuda işletip bize sadece ürün olarak ortaya çıkan sayfayı gönderdiğinden gönderdiği sayfa daha az bellekle kullanılabiliyor. Tabi görseller de sıkıştırılarak geldiğinden büyük boyutlu görsel endişesi yok. Bu şekilde 4 MB Java belleği ayrılmış Opera Mini ile sadece geri butonunu kullanarak 20 kadar sayfaya geri gidebildiğim oldu. Yani tek sayfada 10 MB bellek yiyen Opera Mobile yerine toplam 5 MB kadar bellek yiyip geçmiş kısmında 10 sayfa tutan Opera Mini!

Opera Mini 5 beta WM

Özellikler olarak WM işletim sistemi için olan Opera Mini 5 beta sürümü Java ME sürümü ile aynı özelliklere sahip. Tabi Java ME sanal makinesi aradan çıktığı için performans olarak daha iyi çalışıyor. Bir de sanal makinenin uygulama küçültülüp geri gelindiğinde ekran görüntüsünü yenilememesi gibi sorunlar ortaya çıkmıyor vs.

Bellek kullanımı olarak 4 MB Java yığın belleği ayrılmış bir Java ME sanal makinesiyle çalışan Java ME sürümü Opera Mini’den daha fazla bellek yemiyor pek. Hatta çok fazla dolaşmadığınız durumda 2 MB kadar bellek bile kullanarak %50′nin üzerinde kâr sağlayabiliyor.

Şimdilik Esmertec üzerinde Opera Mini’ye iyice alışmıştım, Programlar sayfasını doldurmuyordu, bakalım hangi Opera Mini’yi kullanacağım ben de kararımı vermedim.

Opera Mini 5 beta Windows Mobile sürümünü Opera Mini gelecek sürüm indirme sayfasından Windows Mobile sürümü seçerek bilgisayarınıza ya da m.opera.com/next adresine cep telefonunuzdan girerek doğrudan cep telefonunuza indirebilirsiniz.

Sürümde arayüzde çeşitli değişiklikler var, mesela sanırım Vista ve üzeri sürümlerde Windows penceresinin çubuğu yok, benim XP’dekinde var tabi, belki diğerlerinde de vardır ama bilmiyorum. İlk olarak nerede bu Araçlar menüsü deyip biraz kızmıştım ama üst soldaki kırmızı Opera simgesine tıklayınca bir menü açıldı ve orada aradıklarımı buldum.

Arayüzde bir de JavaScript vs. uyarılar IE ve Firefox’taki gibi her sekmede gösterilen sayfanın üst kısmında gösteriliyor. Eskiden ekranda bir uyarı kutusu çıkardı ve ondan kurtulmadan diğer sekmelere geçemezdiniz.

Private bwowsing olayı da eklenmiş, bu Firefox ve IE’de olmasından dolayı eleştirilmişti.

Opera 10.5 pre-alpha sürümünde Caracan JavaScript motoru var. Bu Opera’nın eski JavaScript motorundan farklı olarak yazılmış ve farklı tekniklerle çalışan yeni JavaScript motoru.

Bir de VEGA diye birşey var ki, bu da Opera’nın çizim işleri için kullandığı bir grafik kütüphanesi. Opera 10.10 sürümünde sadece SVG grafiklerini çizmek için kullanılıyordu fakat 10.5′te çoğu şeyin çiziminde kullanılıyor. Şu an için VEGA donanımsal hızlandırma kullanmıyor ama istenirse diğer sürümlerde donanımsal hızlandırma (ekran kartının işlemcisinin çizim işlerinde kullanılarakan işlemciden daha yüksek performans elde edilmesi) etkinleştirilebilir, VEGA buna müsaitmiş.

Bir de genel sayfa motoru da Presto 2.5′e güncellenmiş. Bu kısım biraz şaşırttı çünkü Presto 2.4 falan bekliyorduk, bunda ise Presto 2.5 varmış. Bunda da CSS3, HTML 5 desteğinde iyileştirme falan var. Mesela ilk defa WordPress yönetim panelinde yuvarlak köşeleri görünce sinirlendim. (Alışmışım düz köşe, toplaştım gibime geldi.)

Şimdilik bu sürüm beta değil alpha bile olmayan bir sürüm ki stabil bir sürümden çok uzak. Zaten Temmuz’da yayınlanacak 10.5 veya onun alpha sürümünün öncüsü. Bu sebeple yerli yersiz çökmelere hazırlanın. Mesela ilk Opera Link ayarlarını yaptım ve opera:config vs. ayarlarda dolaşırken çöktü. Bundan başka Google Wave’de gezerken çöktü. Bir de arasıra çökemiyor işlemci kullanımı %100 olup bir süre sonra zor kapatılıyor. Zaten yapılan uyarıda da Opera şu konularda sorun olduğunu söylemiş:

• Yüksek bellek kullanımı.
• JIT sistemi SSE2 desteği olmayan işlemcilerde çalışmıyor ki bu da çok yavaş çalışacağını söylüyor.
• Mac sürümünde de yazıcı kullanılamıyor.

Bunlar dışında da genel çökmeler gibi olumsuz durumlar var, bunları da kullanacaksanız baştan kabul etmeli. Tabi pre-alpha sürümü dediğim gibi stabil olmadığından kurulumda kesinlikle tam sürümün üzerine kurmayın, yoksa pişman olursunuz. Opera 10.10 sürümü şu an için bence gayet stabil, kesinlikle bozmayın derim.

Opera 10.5 pre-alpha indirme:

Windows (MSI)
Mac OS X(Intel)

Mim ile ilgili yazmadan önce tarayıcı kelimesi ile ilgili birşey yazayım. İngilizce’de İnternet’te gezindiğimiz türden programlar için browser kelimesi kullanılır. Çeşitli dergi, gazete, kitap vs. materyalden de bilgisayara içerik aktarmak için kullanılan cihaza da scanner denir. Browser kelimesinin kökü browse de Türkçe’de göz atmak kitap karıştırmak gibi anlamlara geliyor, scanner kelimesinin karşılığı da tarayıcı diye geçiyor. Yani hem İnternet’te sörf yaptığımız araca hem de materyallerimizi bilgisayar ortamına taşıdığımız cihaza tarayıcı diyoruz. Aslında iki türlü de anlam uygun gibi geliyor ancak İnternet’i sadece birşeyler için aramak taramak için de kullanmıyoruz ki, bu durumda İnternet’i kullandığımız araca da farklı bir isim vermeli. Forumlarda vs. çok tartışıldı bu, Türkçe uygun bir karşılık, bana en uygun geleni de İnternet gezgini deyimi. Bu sebeple tarayıcı kelimesi yerine kullanırım kendisini.

Opera İnternet gezgini

Kişisel olarak kullandığım İnternet gezgini uygulaması uzun zamandır Opera Internet Suite’tir. İsmi hiç biryerde öyle geçmez, Opera Browser diye geçer ama ben öyle derim.

2004 yılında elektrik kesintili bir gecede Sun Microsystems’tan toplam 150 MB boyutta Java 2 SE SDK’sını falan indirmeme yardım etmiştir. İndirirken de o zamanın İnternet’ine rağmen görsel yüklemeyi kapatarak İnternet’te dolaşabilmiştim (ne geceydi lan). Ha o geceden beridir de Opera kullanırım. Hatta o zamanlar Opera 6 sürümü vardı ben de ama piyasada 7 falan daha yeni sürümleri vardı, kuzende görüp almıştım ondan. Bir de o zamanlar ücretli falan idi, ücretini ödemezseniz araç çubuğunda reklamlar gösteriyordu falan. Ancak şimdi de keşke ücretli olsa da eskisi gibi aşırı stabil birşey olsa falan.

O zamandan beridir iyi anlaşırım kendisi ile, başka bir gezgine de ihtiyacım olmamıştır o zamandan beri. Özetle kullanma sebebim alışkanlıklarım desem tam olur. Firefox falan da kullandım bir süre ama arayüzünü beğenmemiştim, ilkel gelmişti. Sonra da zaten alıştım Opera’ya gel de bırak sonra. Chrome, Safari falan da var da gerek duymuyorum.

Eskiden Opera hızlı sıfatı ile tanınırdı, ancak şu an diğer gezginlerin gerisinde kalıyor. Mesela bir yıldan fazladır ciddi bir hızlandırma çalışması yapılmadı. Opera 10 sürümleri Opera 9 serisine göre JavaScript performansı olarak falan daha hızlı. Opera 9 Facebook, FireStats sayfalarında falan titremeli çalışıyor ama Opera 10′da böyle bir durum yok. Ancak ilk açılışta mesela açık olan 15 – 20 kadar sekmedeki sayfaları açarken takılmalar yapıyor ona sinir oluyorum, bunun çözümü de o kadar sekmeyi açık tutmamak da. Performans testlerinde diğerleri kadar hızlı çıkmıyor. O zaman neden yavaş olan bir İnternet gezgini kullanıyorum? İnternet bana tonla megabitlerle akıyor da o kadar hızlı işlem yapıp yavaşlığı fark edeceğim! Testlerdeki yavaşlığı normal kullanımda belli başlı birkaç an dışında farketmiyorum ki.

Safari mesela büyük sayfalarda yandaki kaydırma çubuğu ile aşağı yukarı dolaşırken Safari imlecin gerisinde kalıyor, kaydırma çubuğu ile imleç arasında bir süspansiyon varmış hissi veriyor. Kaydırılan sayfa da parça parça ekrana gelirmiş gibi görünüyor, düşük FPS’li oyun gibi, hele makine de eski olunca! Opera’da ise bu düşük FPS’li oyun havası yok mesela. Ayrıca arkaplanda küçülttüğümde falan NetBeans vs. programları düzgün kullanamıyorum, bir sınıf falan yazınca tahmin özelliğinin alt sınıfı getirmesi falan çok uzuyor. Ne alakademeyin, gözümle gördüm, Safari ön planda değilse diğer programları kastırıyor bende. Bir de o geliştiric aracı cinsinden şeyini açınca, Opera vs. hepsi takılıp takılıp duruyor. Chrome da Google’ın hızlı bombası. Performans testlerinde JavaScript çalıştırma olarak falan en hızlı uygulama olarak görünüyor şu an. Kullanıyor muyum, hayır. Farketmediğim hızın benim için çok önemi yoktur, bunun için de gezgini değiştirmeye gerek görmedim.

Firefox bana eskiden hiç çekici gelmemişti, eski sürümleri hata dolu olur stabil falan olmazdı. Ondan sonra da diyorum ya Opera’ya alıştım. Şu an da eklenti desteği yönüyle ilgimi çekiyor. Ancak öyle olmazsa olmaz diyeceğim bir eklenti görmedim, bir site geliştiricisi falan değilim, İnternet projesi geliştiricilere, site yöneticilere falan farklı eklentileri var onun dışında benim için kıymetli çok fazla eklentisi yok. Eklentileri dışında da zaten bir çekiciliği yok benim için. Açık kaynak demeyin, Windows’u lisanslı kullanan Opera’ya para vermeye kalkışmış adamım ben.

Internet Explorer’dan ise hiç söz etmiyorum, sınıfta falan kalırsam bir gün, kendime bir yıllığına Internet Explorer kullanma cezası vereceğim.

İnternet gezginleri arasındaki performans testleri de gerçekçi gelmiyor bana. Ha Opera 9 veya Firefox 2 ile yeni sürüm bir programı karşılaştıran testler gerçekçidir mutlaka. Temiz bir kurulumda bir saniyede açılan bir program bir süre sonra o hızda açılmaz oluyor zaten. Bir de Opera dışındaki çoğu program sadece İnternet gezginidir, sohbet, e-posta vs. özellikleri yoktur ki bunlarsız Opera’dan daha hızlı açılmak zorundalar. Opera açılışta fazladan e-posta ve RSS kontrollerini yapmak zorunda. Bellek kullanımı olarak da Firefox’u kötüleyenleri hiç anlamamışımdır. Tamam belleği çok kullanıyor olabilir, ancak burada CIA, FBI, MİT gizli dosyalarını falan saklamıyor ki, yine sizin gezdiğiniz sayfaları saklıyor, tekrar girildiklerinde daha hızlı bir biçimde bu sayfaları görüntüleyebilmek için. Bu sayfaları İnternet’ten ya da diskten çekmek daha uzun sürecek beklerken siz sıkılacaksınızdır. Ayrıca o bellek de kullanılmak içindir, boş dursa da dolu olsa da birşeyi artıp eksilmez. Sadece boş belleğiniz azalır. Kaldı ki bu belleği de ihtiyaç olan bir uygulama olduğunda önbelleğini temizleyerek sisteme tekrar verir İnternet gezgini. JavaScript testleri olarak da tüm siteler JavaScript kodlarından ibaret değildir, gözle görülür elle farkedilir olmadıkça da bir önemi yok. Elle farkedilir ne demek diyene Internet Explorer 6 tavsiye ederim, monitörü bile çekeceksiniz neredeyse en basit şey için.

Demek istediğim benim için İnternet gezginleri arasında ah ille bunu kullanayım şunu şeyapayım demem için bir nedenim yok. Önemli olan araç değil amaç sonuçta, hepsinin yaptığı aynı. Tabi böyle bakarsak Internet Explorer 6 kullanmam daha mantıklı, çünkü çoğundan daha uyumlu bir program, herkes ona kod yazıyor. Internet kafeye gidince de oturduğum bilgisayarda Opera varsa onu kullanırım, yoksa Firefox, Chrome falan ararım, son çare de Internet Explorer.

Bunlar dışında da öncelikle alışkanlık olması sebebiyle Opera kullanırım. Opera Internet Suite demiştim, aynen öyle olması da hoşuma gidiyor. E-posta, RSS beslemeleri, yer imleri, notlar, IRC sohbet, indirmeler vs. alıştığım özellikler ve bunların devamlı çalışan bir programda olması, e-posta ve besleme için Outlook’u veya başka bir programı açmamı, basit bir torrent için harici indirme yöneticileri ile uğraşmamı gerektirmiyor. Bileşenler özelliği o kadar önemli bir özellik değil ama basit Facebook işlemleri, Twitter güncellemeleri vs. farklı işlemler için iyi ve iş görür bileşenler var.

Ayrıca mesela cep telefonumda sörf yaparken fark ettiğim bir siteyi vs. hatırlamak için bir yerlere yazmam gerekmiyor, yer imi olarak eklemem yeterli. Masaüstü bilgisayarımda Opera’yı açıp bağlanınca İnternet’e cep telefonumdaki yer imleri ile eşitlemiş oluyorum bilgisayarı. Notlar özelliği de dahil. Bu Opera Link sebebiyle sebeple yer imi hizmeti veren farklı sitelere de uzak kalmışımdır hep.

Sorunlardan bahsedeyim biraz da. Uyumluluk ile ilgili pek problemi yok, çoğu standardı desteklemeye çalışıyor. Bazı kenar kıvırma vs. desteklemediği özellikler var ama onlar da zaten programa göre oluşturulmuş özellikler. Bunun dışında da geliştiricilerin az kullanıcısı olduğu için önem vermemesi, desteklemesin o zaman bize daha az iş düşer mantığı ile çalışması ve Opera’yı komple engellemesi. Mesela en pahalı JavaScript kodu diye bir muhabbet var. Opera şirketi Opera Mini ve My Opera hizmetleri için sunucu alacakları zaman farklı şirketlerle iletişime geçip test cihazları göndermelerini falan söylerler. Gelen cihazların birinde bir problem oluşur ve kodu incelediklerinde şunu görürler:

if (is.opera)
{
window.location.href="config/error.htm";
}
Böylece de o şirketten sunucu almazlar, şirket için birkaç milyon dolarlık kayıptır. Bunun dışında her programla arasında bir miktar fark istenmese de olabilir, bunun nedeni sadece program hatası değil uyulmaya çalışılan standartların birbirleri arasındaki hatalar ve çelişkilerdir de. Programın kendi uyumsuzluk sorunu varsa zaten ara sıra güncellenen browser.js dosyası ile gideriliyor.

Son bahsedeceğim problem de yavaşlık. Kapanışta önbelleğini diske kaydettiğinden kapatılınca penceresi kapansa bile arkaplanda çalışması yarım dakika kadar sürebiliyor. Birşey daha yazacaktım ama unuttum şimdi, sanırım ilk açılışta yeni sekme açınca hızlı erişim sayfasındaki sitelerin görüntüleri diskten yüklendiğinden az bir bekleme olduğunu yazacaktım. Hatırlamıyorum.

İstediğim özellik de Firefox gibi eklenti desteği. Şu anki Alexa sıralaması gösteren çözümler ne yazık ki Alexa sıralamasını yükseltme işine yaramıyor. Bunun için de tek yol Alexa araç çubuğu. Bunun için de Opera’nın sayfadan harici olarak İnternet’ten veri alıp veri gönderebilecek, kendi verisini saklayabilecek araç çubuğu öğelerine izin vermesi gerekli. Bir ay Internet Explorer kullansam Alexa sıralamam 300 bin kişi ilerliyor. Bunun dışında hız ile ilgili bir şikayetim falan yok, zaten altyapı olarak makine kodunda çalışacak Caracan çalışmaları var, onunla hız daha da iyileştirilecektir.

Ne yazacaktım nereye geldim bilmiyorum ama bu mimi daha fazla abartmadan paslasam iyi olacak. Mimi Bilim Diyarı‘na gönderiyorum.

İlk açılışta program Windows Live ID girişi yapmanızı isteyecek. Kullanıcı adı ve parola ile girişinizi yaptıktan sonra neleri eşitlemek istediğinizi ve sıklığınızı yapın. 200 MB alan dahilinde istediğiniz şeyi eşitleyebilirsiniz, ben daha çok mesajlar, görevler ve takvim gibi kişisel veriler için kullanıyorum. Eşitleme sıklığı da Türkiye’de olduğunuzu düşünerek Manuel yapsanız iyi olur, bu durumda programı açıp kendiniz eşitleme yapmanız gerekiyor.

Eşitleme sıklığı olarak Manuel seçeneğini tavsiye ederim.

Microsoft MyPhone

Daha sonra programdaki Sync komutu ile eşitleme işlemini başlatabilirsiniz. Eşitleme süresi bağlantınıza ve eşitlenecek veri miktarına göre değişiyor. 150 KB kadar kişisel verim 10 – 15 saniye içinde eşitlendi diyebilirim.

Eşitleme işlemi

Daha sonra da myphone.microsoft.com adresinden eşitlediğiniz dosyalarınızı ve verilerinizi görüp kullanabilirsiniz.

Microsoft My Phone sayfası

Microsoft’tan çok yerinde bir uygulama olmuş. SPB Backup gibi ücretli yedekleme uygulamaları vardı ama ücretli olması işi zorlaştırıyordu. Özellikle mesajlarım için böyle birşey istiyordum, SPB Backup da bütün verileri yedeklemeye kalkıyordu. Belki SPB Backup gibi yedek dosyalarını telefonda da tutsa iyi olurdu ama öyle bir özellik sağlamamışlar işte. Neyse, Opera Mini’deki Opera Link zaten kullandığım birşeydi, bu da eklenince tam oldu.

Şimdi de bütün kişisel bilgimi tanıdıklarımı arkadaşlarımı yapacaklarımı Microsoft’a teslim etme korkusu sardı beni. Bir de sistemde umarım açık falan yoktur, yoksa ciddi miktarda kişisel veriye ulaşabilir kötü niyetliler.

Bunu ilk bu yıl fark ettim. Opera ile sayfaya girdim ve aşağıdaki gibi bir görüntü ile karşılaştım.

Opera’da MS LRN Viewer

Önce çakışan standart problemi falandır dedim ama aklıma MS’in uyanıklık yapıp Opera’yı engelleyebileceği aklıma geldi. Ancak Opera sitenin Opera’yı tanımaya çalıştığına dahir hiçbir uyarı vermedi. Normalde bu IE’nin eskiden beri kullandığı oyunudur. Eğer bir MS sitesine Opera ile girersen sunucu sana Internet Exploder’a gönderdiğinden değil de farklı bozuk bir sayfa gönderiyor. Opera da bozuk sayfayı tamir edemiyor tabi, hatta bu sayfa IE ile açıldığında IE Opera’dan daha beter dönüştürüyor sayfayı. Bunu düşünerek Opera’yı siteye kendisini IE olarak göstersin diye ayarladım, yeni ziyaretçi aracı bu oldu: Mozilla/4.0 (compatible; MSIE 6.0; Windows NT 5.1;

tr) Siteye tekrar girdim, yine aynısı.

Dedim kesin standart problemi, FF sürümü zaman olarak daha yeni, o girer. Ondaki görüntü:

Firefox'da MS LRN Viewer

Dedim ulan şerefsiz MS. Yine inanmak istemiyorum ya, bizim okuldakiler birşeyleri karıştırıp bozmuşlardır diyorum ve Internet Explorer (7) ile deniyorum:

Tataaa ve IE'de MS LRN Viewer açılır

İşte şimdi Bill amcaya ( bed ) dualar etme vakti, çok yaşa sen Bill amca. IE dışında herkese kapılarını (gates – bahçe kapısı) kaparsın ha, ben de böyle kulak çınlamasına, rahatsızlığına sebep olurum.

Microsoft LRN Viewer çeşitli üniversiteler ve şirketler tarafından çevrimiçi eğitim amacıyla kullanan işe yarar bir yazılım. Ancak MS bunu da kendi niyetlerine alet edip, sadece IE’de çalışacak şekilde ayarlamış, veya IE’yi MS ürünlerini farklı çalıştıracak şekilde ayarlamış, onu bilemeyeceğim. MS bunu yapmaya sadece üniversite ve şirket eğitim bölümleri gibi akademik ortamlarda Internet Exploder kullanılmasını sağlamak için yapıyor. Yoksa normal kullanıcı Firefox ya da Opera ile sörf keyfi varken gidip sadece bir bu eğitim sitesine giremiyor diye rahatlığından feragat edip Internet Exploder kullanmaz.

Microsoft’un tekelci kafasının ürünü bu. Windows altında bile açılamayan bir siteyi bir de Linux, Solaris ya da Mac ile düşünün. Belki Mac için eskiden var olan IE sürümü ile açılır ama o da şüpheli, çünkü geliştirilmesi çoktan bırakılmış. Linux’a geçmeyi düşünsem ne olacak, okulu mu bırakmalıyım. Cep telefonumdan Pocket IE ile denedim onda da açılmıyor, o bari IE, MS ürünü onda bari açılsın yahu.

Problem sadece benim bilgisayarda mı deyip İnternet’e bir baktım, sadece bende değil genel bir durum. Internet Exploder dışında hiçbir İnternet gezgininde açılmıyor (Safari’de de açılmıyormuş). Bir de bir forumda konu ile ilgili bir başlıkta ilginç birşey vardı. Konuda bir cevap 15 Şubat 2005 yılında gönderilmiş, bir başkası da 12 Şubat 2009′da konuya cevap yazdığı için moderatör tarafından uyarılıp konu kilitlenmiş*. Yani ikisinin arasında dört yıl fark var ve MS dört yıldır hiçbirşeyi değiştirmemiş.

Site sanırım ziyaretçi aracı (UserAgent) yazısına ve JS nesnelerine bakarak gezgini sorgulamıyor, çünkü Opera bu alanda uyarı vermiyor, zaten böyle birşey olsa nesneleri false olarak tanıtıyor. Demek ki site doğrudan sadece IE’nin yorumlayabileceği bir sayfa gönderiyor.

Internet Explorer 6 sürümü çıktığında sanırım en iyi gezgindi. Ancak ondan sonra bir daha güncellenmeyince ortalık da diğer gezginlere kaldı. Bir de web standartları diye birşey çıktı ortaya. Tabi güncellenmeyen IE’nin pek haberi olmadı bundan. FF ve Opera bunlara uymayı denedi ama bir sorunla karşılaştılar, IE bunlara uymadığı için kimse de standartlara uymaya çalışmıyordu. Böyle olunca da tek çözüm standartlara uymamaktı, çünkü uyarsa o sayfada hata oluşuyordu, ille bir taraf bir yere kayıyordu. Böylelikle bütün gezginler sözde aynı standartlara destek sunsalar da aralarında devamlı fark oldu, çünkü herkesin çözüme yaklaşımı farklı idi. FF IE gibi yapayım dedi, Opera IE gibi yapmam dedi ortalık karıştı. Şimdi söyleyin bakalım IE Internet Explorer ismini mi Internet Exploder ismini mi hakediyor.

IE en şerefli, en dürüst gezgin

Ne o şaşırdınız mı, evet IE en dürüst İnternet Gezgini. Neden? Opera birinden sekme özelliğini çaldı, FF onu ondan çaldı, Opera FF’ten başka birşey gördü çaldı, sonra Safari geldi o da ikisinden de çaldı. Ancak IE çala çala sadece sekmeli tarama özelliğini çalmış, gerisini koy vermiş. Onca şey varken basit birkaç gösteriş şeyiyle yetinmiş. Anladınız mı şimdi neden daha dürüst olduğunu.

Programın amacı kesinlikle Acid gibi standart uyumluluğu değil, gezgin programlarında daha önceden karşılaşılmış açık ve problemleri test etmek, güvenlik testi yani. Testi yapmak için test türlerinden istediğinizi seçiyorsunuz, seçeneklerde kullandığınız programda karşılaşılmış problemlere yönelik testler, tüm programlarda karşılaşılmış problemlere yönelik testler ve problem seçimi şıkları var.

Sayfaya ilk olarak Opera ile girmiştim, Run all available tests seçeneğini seçip Start the test butonu ile testi başlattım. İlk olarak gezgin donarsa işlemi sonlandırım yeniden başlatmamı söyleyen bir uyarı kutucuğu çıktı, zira testler tarayıcının donmasına sebep olabilirmiş. Testler başlayınca bir açılır pencere (pop up) açıldı ve içinde bazı şeyler oldu vs. Arada müzik falan çaldı, sonunda test bitti ve şu sonuç sayfası açıldı, hiçbir problemle karşılaşılmamıştı.

Opera 9.64 test sonucu

Daha sonra neredeyse çökeceğine garanti gözüyle bakarak Internet Explorer 7′yi açtım. Testi başlatırken sayfayı yer imlerine ekleme sorusu sordu ekle dedim geçtim, bundan sonra da test sonuna kadar gitti ve inanılmaz bir şekilde hiçbir çökme olmadan test tamamlandı, şaşırdım doğrusu.

Daha sonra Chrome’u açtım, tabi 1.0 sürümünü, onu da test ettim, o da sorunsuz çıktı. Tabi zaten bulunan açıklar da diğer programlar içindi, yeni olduğu için bununla ilgili bir açık yoktu.

Son olarak da Mozilla Firefox’u denedim. İlginçtir Firefox testlerden birinde yanıt vermez oldu. İşlemi sonlandırıp yeniden başlattım, çöküşten sonra aynı sayfaya gidildiğinde site daha önceden sizi tanıyıp gezgininizin çöküp çökmediğini soruyor. İstisna olduğunu düşünüp geçtim bunu, tüm çerezleri ve geçmişi silip testi tekrar yaptım, bu sefer de aşağıdaki gibi Firefox Çökme Habercisi diye birşey çıktı karşıma.

Firefox çökme habercisi

Firefox sürümümü kontrol ettim, 3.0.5 idi, güncellemeleri kontrol ettim ve 3.0.7 sürümüne güncelledim. Problemin güncelleme ile çözüleceğini umuyordum ancak ne yazık ki beklediğim gibi olmadı, güncellemeden sonra da Firefox testin bir noktasında çökmeye devam etti. Sonuç sayfası şöyle görünüyor:

Firefox sonuç ekranı

Bazen çökme habercisi çıkmıyor ve sadece program donup kalıyor, bu durumda yeniden başlatıp yeniden kurtarma ile devam edildiğinde test diğer aşamalara geçiyor veya devam etme seçeneği ile gidebiliyorsunuz sonunda da hatalı seçenek işaretli oluyor, bazen de hata falan yazmıyor. Bir keresinde de son testi hatalı göstermişti.

Çökmenin olduğu aşama şöyle geçiyor: “Mozilla code execution via QuickTime Media-link files”. Hatanın açıklamasında dediğine göre Firefox kullanıcı arayüzü Chrome içinde çalışan JavaScript kodları dosya okumak, yazmak ve çalıştırmak gibi geniş yetkilere sahipmiş. Bu durumda bu hata da Firefox üzerinden bilgisayara zararlı yazılım sokmayı mümkün kılabilir. Hata ile ilgili son sürüme güncelleme yapın diyor ama zaten son sürümde de problem var. Üstelik bunun yazıldığı zamanda sanırım son sürüm 2.0.0.7 imiş!

Problemi Linux altında denemedim, acaba Linux altında Firefox ne yapacak. Bildiğim kadarıyla Ubuntu son sürüm diski ile gelen Firefox son sürüm olmamalı onu da güncellemek istemiyorum.

Ayrıca testlerde antivirüs programınızın virüs uyarısı verme ihtimali de varmış ama bende hiçbir programda bu uyarıyı vermedi. Test gezginimize deneme amaçlı bir programcık enjekte etmek istiyor, bunun dışında zararsız olduğu söyleniyor. Ancak eski sürümlerde ne olacağı belli olmaz, IE’den bari bekliyordum bunu aslında.

Testlerin doğruluğu tartışılır ama bu tür testler yine de kullandığımız programları denetlemek için iyi.Tabi daha geniş ve kapsamlı testler olması iyi olur. Bulunmuş tüm güvenlik açıklarına karşı mesela test edebilmeliler.

Siz de *buradan* aynı testleri İnternet gezginine yaptırabilirsiniz, bilmiyorum belki Firefox sizde hata vermez.

10 gün önce Alexa sıralamam 236,574 idi. Bugün ise Alexa sıralamam 346,371. Buradan Alexa değişimimi görebilirsiniz. Tam 120 bin site fark atmışım kendime. Sadece benim blogumdaki trafiğim sıralamamı ne kadar etkiliyormuş. Daha önceden sıralamam 390 bin kadar iken Internet Explorer’a Alexa araç çubuğu yükleyip yaklaşık bir ay süreyle kullanmıştım. Bir aylık sürede sıralamam 236 bine kadar geldi ama 10 günlük kullanmamada da 346 bine geriledi.

Buradan sitenizin Alexa sıralamasını yüksek göstermek istiyorsanız Alexa araç çubuğu kullanmanın önemini anlayabilirsiniz. Bir aylık kullanım ile sıralamada 150 bin ilerlemek garanti. Tabi daha uzun süre kullandıkça daha da ilerleyecektir.

Şimdilik Opera ile aram mükemmel ve Opera takımının da tarayıcıya Alexa eklemeye niyeti yok ve de olmayacak. Sırf hem Alexa olsun hem de hızlı olsun diye Firefox kullanmak istemiyorum. Bu sebeple bakalım sıralamam daha düşmeye ne kadar devam edecek.

Alexa servisinin sonuçları yeterince doğru değildir bu sebeple akıllı site yöneticileri buna güvenmezler. Zaten yeterince siteleri üzerinde çalışmış ve yapılması gerekeni yapmışlarsa Alexa araç çubuğuna sahip bir tarayıcı kullanan bir ziyaretçi mutlaka sitesine girecektir. Ancak acemi site yöneticileri bu değere fazla önem verip SEO işlerini yaptırırken iyiliştirmeyi yapan kişilere Alexa değerini yükselt diyerek boşuna yüklenir.

Şu anki Alexa sıralamam 236,574

Alexa istatistikleri tutmak için Internet Explorer ve Firefox tarayıcılarında Alexa Araç Çubuğu’nun kullanılması gereklidir. Bu sayede İnternet’te hangi siteye girerseniz onun bilgileri anında Alexa sunucularına gönderilir ve o sitenin ziyaretçi istatistiklerine eklenir. Tabi istatistikler birkaç günlük sürelerde güncellenir.

Alexa istatistikleri sadece bilinçli olarak Alexa araç çubuğu kullanan kullanıcıların İnternet sörflerini izleyebildiği için yeterince güvenilir sonuçlar üretmez. Çünkü Alexa araç çubuğu kullananların çoğunluğu site yöneticileridir, ziyaretçileri değil. Bir de istatistik meraklısı kullanıcılar da kullanabilir ama her siteye tekrar tekrar girme ihtimalleri daha az olduğu için etkileri daha az. Çoğu ziyareçtinin Alexa’dan haberi bile yoktur.

Zaten haberleri olsa bile gerekli araç çubuğunu bilgisayarına yüklerken antivirüs programı uyarı verir ve kullanıcı da kurulumu keser. Evet Alexa araç çubuğu sizi izleyip, gezdiğiniz siteleri istatistik olarak kendi sunucularına gönderdiği için bir casus yazılım olarak görülür. Ancak kurulum esnasında antivirüs uygulamasını dinlemez ve devam ederseniz daha sonrasında antivirüs programınız bir daha problem çıkarmayabilir.

Alexa sadece araç çubuğunu bilinçli olarak kullanan sörfçülerin istatistiklerini tutar demiştim. Bu fikirle bunu bir de ben deneyeyim dedim. Normalde tarayıcı olarak Opera kullanırım. Opera kapalı kodlu bir tarayıcıdır ve geliştiricilerine sorulduğunda “Why you want a spy in Opera!” dendiğine göre Alexa ile şansım yok demektir. Bu sebeple Internet Explorer’a Alexa araç çubuğu yükledim ve yaklaşık bir aylık bir süredir Sitemi çoğunlukla Internet Explorer ile kullandım. Opera ile sadece FireStats gibi JavaScript kullanımının fazla olduğu sayfalar için kullandım, çünkü bunlarda IE çok aptal davranıyordu.

Opera kullandığım sırada sitemin Alexa sıralaması 390 bin kadardı. Alexa araç çubuğu yüklü Internet Explorer’ı kullanmaya başladım. Aradan yaklaşık bir hafta geçmişti ki sıralamam 310 bin oldu. IE kullanmaya devam ettim. Bir süre sonra 295 bin oldu, daha sonra 280 bin falan oldu. Bu yaklaşık yarım aylık bir süreçti. Alexa araç çubuğu yüklü IE kullanmaya devam ettikçe sıralamam devamlı yükseldi (Alexa’nın verdiği rakam sitenin Dünya üzerinde kaçıncı olduğu, dolayısıyla sayı küçüldükçe sıralama yükseliyor.). 270 bin oldu 160 bin oldu, 240 bin oldu ve derken şu an 236,574.

Boy önemli değil ama Alexa sıralaması önemli.

Anlayacağınız sitemin sıralaması sadece bir ay Internet Explorer eziyetine katlanarak 154 bin yükseldi. Peki hiç sitemde ziyaretçi artışı olmadı mı, sıralamanın yükselmesine bu neden olmasın? Evet Kasım ortalarında üçte biri kadar bir artış oldu, ama sitem yurtdışı sunucusuna taşındığında öyle bir düşüş oldu ki, o düşüşten sonra da sıralamam yükselmeye devam edince bunun ziyaretçi sayısı ile alakalı olmadığını anladım. Çünkü ziyaretçi sayısı üçte bir veya dörtte bir kadar düştü. Aradan zaman geçmesine rağmen hala E. Ali ve JunkChorn siteme ulaşamadıklarını söylüyorlar. Yani bu durumda bile hala Alexa sıralamam yükseliyorsa bunun nedeni artan ziyaretçi sayısı değil benim Alexa araç çubuğu kullanmamdır.

Ben bir ay süreyle Alexa araç çubuğu kullanarak sitemin sıralamasını 150 bin  kadar yükseltebiliyorsam, bu Alexa sıralaması ne kadar güvenilir. Sitemin Alexa sayfasında görebileceğiniz gibi Alexa iki sıralama gösterir. Biri sitenizin haftalık ziyaretçi sayısına diğeri de üç haftalık ziyaretçi sayısına göre verilen bir değer. Üç haftalık değer daha uzun süreye yayıldığı için daha güvenilir görülüyor. Haftalık sıralama kadar değişken değil çünkü. Sitemin haftalık sıralaması ise 173,055. Yani bu şekilde üç hafta daha Alexa araç çubuğu kullanırsam sıralamam 174 binlerde olacak.

Alexa sıralamasına önem veren acemi site yöneticileri sırf bu sıralama için Alexa araç çubuğu kullanıyorlar. Akıllarınca sitelerinin diğerlerinden daha iyi olduğu yönünde  kendilerini kandıracaklar. Bir de reklam verenler Alexa sıralamasına önem veriyor. Bu amaçla da site yöneticileri Alexa sıralamalarını iyi tutmak istiyor.

Ben de bir daha reklam teklifinde bulunanlara bu yazımın linkini göndereceğim. Sitenin kalitesinin Alexa sıralaması ile ölçülmediğini, yüksek Alexa sıralamasına sahip sitelerin nasıl oraya geldiğini anlasınlar.

Alexa sıralaması yüksek olan sitelerin hepsinin oraya bu şekilde çıktığını söylemiyorum. Zira birçok site yöneticisi farklı sitelerde dolaşırken hepsinin sıralamasını etkiliyor, bu durumda da gerçekten yüksek ziyaretçi sayısına  sahip siteler doğal olarak sıralamlarda çok yükseklere çıkabiliyorlar. Benim demek istediğim sadece Alexa sıralamasının siteler arasında önemli bir kriter olmadığı.

Ha olurda kaynaklarını arttırır, örneğin kendine ait bir istatistik servisi açar, kodlar verir, site yöneticileri bu kodları sitelerine koyar, bu durumda istatistikler gerçekten doğru olabilir. Ama şu durumda doğru değil.

Bu yazıdan önce masaüstü ve Opera ile ilgili yazılarımı da Opera ile yazmıştım. Bu günden itibaren yakın biz zamanda Internet Explorer kullanmayı düşünmüyorum. Yetti bana bir aydır eziyet çektirdiği. İstatistik sayfamda bir aşağı bir yukarı gitmeye kalksam kilitleniyor ve kendine gelince yukarı aşağı zıplayıp duruyor. Hatta Alexa değerimi kontrol etmek için bile IE’yi açmayacağım, zira Opera’nın şu aşağıda gördüğünüz bileşeni bu işe yarıyor.

Opera Alexa Widget

Bu andan itibaren de Alexa sıralamamın nasıl düştüğünü takip edeceğim. Çünkü Opera için bir Alexa araç çubuğu benzeri bir eklenti yok. Bugün Opera’nın sayfalarında dolaşırken IRC kanalını bulup kanala girdim. Ortaya Opera için Alexa olacak mı diye bir soru attım, gelen cevaplar, Opera’da neden bir casus istiyorsun, gerekli olmadığı için olmayacak şeklindeydi. Site yöneticilerinin durumundan bahsedince de iyi olanlar Alexa sıralamasına önem vermezler dediler (Palavra, geliştiricilerden ya da şirketten birinin Alexa sıralamasındaki verilere dayanan bir yazısı vardı. ). Bu durumda Opera kullanarak Alexa’da şansım olmadığına göre sıralamam bugünden itibaren düşmeye başlayacaktır. Artık ne zaman Alexa sıralamam 390 bin olursa o zaman ilgili bir yazı yazarım.

Tabi bu yazıyı okuyan tüm site yöneticileri sırf Alexa sıralamasında yükselmek içim Alexa araç çubuğu yükleyip gelirlerse buraya o zaman sıralamam hiç de düşmeyebilir.