Uygulama ile Windows Mobile 6.5′in standart panellerinden istediğinizi kaldırabiliyor, daha sonra tekrar ekleyebiliyorsunuz. Ya da hava durumu, kişi ve program kısayolu gibi programın kendi eklediği panelleri kullanabiliyorsunuz.

Uygulamayı aşağıdaki bağlantıdan ZİP arşivi olarak indirebilirsiniz. İndirdiğiniz arşivin içindeki klasörü Program Files içine açabilirsiniz. Sonra da TitaniumAlloy.exe dosyasına Windows/Start Menu/Programs klasöründe bir kısayol oluşturarak uygulamayı programlar menüsünden de erişilebilir kılabilirsiniz.

Home Screen Customizer

Programı kullanmak basittir. Çarpı ( X ) işaretine tıklayarak tıklanan paneli kaldırabiliyorsunuz. Panel üzerinde basılı tutarsanız diğer paneller siliniyor ve siz tuttuğunuz paneli yukarı aşağı hareket ettirebiliyor ve böylece yerini değiştirebiliyorsunuz. Menü komutundan ‘Add panel’ diyerek de kaldırdığınız panelleri ya da diğer panelleri ekleyebiliyorsunuz.

Hava durumu panelini etkinleştirince istediğiniz bölgeyi aratıp bulup kaydetmeniz gerek programa. Ana ekrandan hava durumu paneline tıklayarak güncelleme yapabiliyorsunuz bir daha. Tabi manüel güncelleme, otomatik güncelleme ayarları da vardı. Uygulama panelinde ve kişi panelinde de gösterilecek uygulama ya da kişileri seçmelisiniz.

Titanium Panel’den daha iyi pek çok ana ekran uygulaması ve eklentisi var ama, ben kullanmaya alışığım bunu. Toshiba Portégé G500′deki Windows Mobile 6.1 Standart’ta da panel sistemi olduğundan eski bir alışkanlık yani. Hem de diğer bol efekt ve görsellik dolu uygulamalar gibi bellek canavarı olmayan bir sistem.

Toshiba TG01

Toshiba TG01 daha sonradan ara ara üzerine yüklenen farklı işletim sistemi ve romlarla adını duyurmaya devam etti ara sıra. Şimdi de üzerinde Windows Phone 7 işletim sistemi ile satılıyor bu cihaz. Hem de eBay’de.

Sahibi Toshiba TG01′ine bir Windows Phone 7 yükleyip satıyormuş. Bu tabi ilk bu kişinin yaptığı bir yükleme işlemi değil, bu olay daha önce gerçekleştirilmişti. Bu adam sadece işi ticarileştirmiş.

Peki Windows Phone TG01 yüklü bir Toshiba TG01 alınır mı? Alınır tabi, 110$’a yakın zamanda Windows Phone 7′li bir cihazı eline alabileceğini kim düşünüyor.

Tabi satışın fos çıkma ihtimali de var; satan parayı alıp arazi olabilir de. Hani sonuçta bu e-ticaret, bir şey oldu mu sonu nasıl gelecek, belli olmuyor.

Satan kişinin eBay hesabı, ve ürün sayfası.

Satılık Windows Phone 7'li Toshiba TG01.

HTC Eternity boyut karşılaştırma

HTC Eternity’nin diğerlerine göre devasa boyutu apaçık belli oluyor. Tabi mesele cihazın bu boyutta olması değil, bu boyuta ne işlevlerin sığdırıldığıdır.

Eskiden cep telefonları tank gibiydi, küçüldüler cebe girdiler; tekrar büyüyorlar.

Benim ise bu kadar büyük telefonları cebimde taşımak çok garibime gidiyor. Şu an kullandığım Samsung Omnia i900′ün boyutu bile aleti cebime sokup çıkarırken rahatsız ediyorken, bir de daha büyük cihazları cebime sokmak, onları orada olası her tür darbe vs. tehlikeden korumak ayrı bir dert. Evlât acısı gibi denirya, öyle de fiyatları var zaten.

Daha da büyütmeye gitmesinler artık bunları…

Kaynak HTCinside.de.

Ölçüler: 130,6 x 70,63 x 9,9
Ağırlık: 170 gramdan az
ŞEbeke: GSM, WCDMA, HSDPA 14,4 Mbps, HSUPA 5,76 Mbps
İşlemci: Qualcomm MSM 8255, 1,5 GHz
İşletim sistemi: Windows Phone 7 (Mango)
Ekran: 4.7″ WVGA Super LCD, kapasitif dokunmatik
Kamera: 8 MP, AF, 2x LED,
1,3 MP ön kamera
720p video
Hafıza: 16 GB eMMC, 500 MB RAM
Pil: 1650 mAh

HTC Eternity

Ölçüler: 130,6 x 70,63 x 9,9
Ağırlık: 170 gramdan az
ŞEbeke: GSM, WCDMA, HSDPA 14,4 Mbps, HSUPA 5,76 Mbps
İşlemci: Qualcomm MSM 8255, 1,5 GHz
İşletim sistemi: Windows Phone 7 (Mango)
Ekran: 4.7″ WVGA Super LCD, kapasitif dokunmatik
Kamera: 8 MP, AF, 2x LED,
1,3 MP ön kamera
720p video
Hafıza: 16 GB eMMC, 500 MB RAM
Pil: 1650 mAh

Diğer:
DLNA
Wi-Fi 802.11 b/g
GPS/aGPS
BlueTooth 2.1+EDR
G Sensör
SRS Surround
FM RAdyo
3,5 mm kulaklık girişi
Çift mikrofon

Çıktığında telefon güzel telefon olacak ama, o kadar özelliğe 1650 mAh pil ne kadar dayanır bilmem. Gerçi 1650  mAh batarya standart dışı bile, eskilere göre güçlü hani. Ama yine de piyasada bir günden fazla yaşayabilen bir akıllı telefon olmaması kötü.

Cihazın bir de şöyle aşağıdaki gibi görüntüleri sızmış.

Aygıtın kod adı Sea Ray imiş. Özellikleri tam belli değil gibi de atmasyonlar da çok gibi. Technet.ru diye bir macar sitesi yayınlamış olayı ilk.

Nokia, tabii ki Windows Phone ile nice neler yapacak da, komiğime giden; bu Windows Mobile kitlesi Nokia ile ve Symbian ile dalga geçen, kötüleyen insanlardı. Şimdi Windows Phone sitelerine bakıyorum da, yorumlar Nokia’nın ürünlerinin kalitesine sağlamlığına yönelik. Dönmüşünüz abi, dönmüşünüz.

MyPhone servisi ile eşitleme 7 Ağustos 2011 günü duracak. Servis eşitlemeye kapatılacak. Serviste bulunan bazı veriler kullanıcının Windows Live hesabına bağlı SkyDrive alanına taşınacak.

6 Ekim 2011 tarihinde ise, Microsoft MyPhone sitesi kapatılacak. Yani kullanıcılar bir daha burada tutulan verilerine ulaşamayacaklar.

Tabi Microsoft tüm verileri Windows Live SkyDrive alanına taşımayacak. Burada biraz sınırlama var.

My Phone’dan Sky Drive’a otomatik taşınacak veriler:
Kişiler
(csv)
Takvim öğeleri
(ics)
Metin iletileri (SMS)
(txt)
Fotoğraflar
(jpg, jpeg, gif, png, tif, fit, wbmp, bmp, opl, n3a, ota)

My Phone’dan taşınmayacak yani servis kapatılışı ile ulaşılamayacak olan veriler de var. Bunları da kullanıcılar kendileri indirip yedeklemek durumunda.
Videolar
(3pg, 3gpp, mp4, avi, wmv, mpg, mpeg)
Müzik
(mp3, aif, mid, amr, aac, au, awb, dm, m4a, midi, mp1, mp2, mpa, ogg, ram, rng, wav, wma, wve)
Belgeler
(doc, docx, xls, xlsx, ppt, pptx, pdf, txt, 1sp, rtf, html, htm, cab, pwi, wks, wps, wdb)
Sık kullanılanlar
(url)
Görevler

Peki verileri kendiniz yedekleyemeyecekseniz ne olacak?

Bu durumda Microsoft 6 Ekim 2011′den itibaren isteğiniz üzere buradaki verileri bir CD ya da DVD olarak size gönderebilecek. Bunun için Microsoft Destek ile iletişime geçmeniz gerek.

My Phone ile birlikte Microsoft’un uygulama pazarı Market Place sitesi de Windows Mobile cihazlar için kapatılacakmış. Ancak pazar hala cep telefonlarındaki uygulamalardan ulaşılabilir olacakmış.

MyPhone genel olarak iyi bir servisti. Çıktığı günden beri telefonumu eşitlemek için kullanıyordum. Hizmetin uygulamasını farklı cihazlara kurarak aralarında da eşitleme sağlanabiliyordu. Bu hizmet ile Toshiba Portégé G500 cihazımdaki verileri kolayca Samsung Omnia i900 cihaza taşıyabildim. Ayrıca SMS vs. silseniz bile site üzerinde durduğundan sonradan ulaşabiliyordunuz. İyi bir hizmetti ama, Microsoft yeni planları için kapatıyor My Phone’u. My Phone’da şu an yirmi binden fazla SMS, onlarca görev, yüzlerce takvim girdim var. Çevrimdışı uygulamalara kaldı işimiz şimdi.

Ha bu arada, bildiğim kadarıyla My Phone, Windows phone 7 cihazlar için bile aktif değil hala. Yani Microsoft Windows Mobile kullanıcılarına son kıyağını yaptı diyebiliriz.

Kaynak: Microsoft® My Phone Service Shutdown

Windows Mobile’ın son yıllarında akıllı telefon üreticileri Windows Mobile işletim sistemli cihazlarını biraz daha desteklemek için Opera Mobile ağ gezginini yükletiyorlardı cihazlarına. Ya da kullanıcılar bunu kendileri yüklüyordu. Bu bakımdan Opera Mobile, Windows Mobile için önemli bir uygulama idi.

Ancak Microsoft kaynaklarını Windows Phone 7′ye ayırdığından, Opera da Opera Mobile yeni sürümlerini Windows Mobile işletim sistemi için çıkarmayacağını bir forum girdisinde duyurdu. Opera haklı olarak bu platform için uygulama geliştirmeye kaynak ayırmanın, ekonomik olarak ciddi bir gelir potansiyeline sahip olmadığını düşünüyor.

Bu durumda Windows Mobile 6.x platformu üzerinde çalışan ciddi bir ağ gezgini (browser) yazılımı geliştirilmeyecek demek oluyor. Opera Mobile dışında PocketIE denen Internet ExploDer’ın başarısız bir sürümü var. Firefox’un ağ gezgini neredeyse hiç başarılı olamadı bildiğim kadarıyla. Proksi sistemiyle çalışan da Opera Mini, Skyfire gibi daha birkaç program var. Ancak bunlar da yoğun JavaScript bulunduran sayfalarda bir şekilde sorunlarla karşılaşıyor. Yani Internet ihtiyacı için Windows Mobile cihazlardan kesinlikle uzak durun artık.

Opera, Windows Mobile için yeni Opera Mobile sürümü çıkarmayacağını söylese de Windows Phone 7 platformunu incelediğini belirtiyor ve uygun gelir potansiyeli yarattığını düşünürse bu platforma da yazılım geliştireceğini söylüyor. Ayrıca Opera Mini sürümünün, Java sürümünün de daha uzun seneler geliştirileceği kesin.

Merak ediyorum dedimya, biraz da araştırdım hani, doğama ters yoksa. İlle bir Google’a sormalıyım yani. Neyse, Google’a sordum, neden Kore’de adamlar o 100 Mbit hızlarla uçuyorlar dedim. Daha ilk dediği, ohoo, sen uyu, adamlar 2012′de 1 Gbit hıza geçecek dedi. Yapma dedim, benim blogun sunucusu 100 Mbit bağlantıda zaten dedim, neyse…

Koreliler akıllılık etmiş zamanında, bilişim altyapısı ve hedeflerini daha 1990′lar başlarında planlamışlar ve bu plana göre hareket etmişler… Korea Information Infrastructure (KII) Plan vs. planları var. Plan dahilinde herkese hızlı genişbant erişim ulaştırmak için gerekli teknolojilere harcamayı daha o zamanlarda yapmışlar. Telekom şirketlerini bu yönde girişim yaptırmaya yönlendirmişler, zorlamışlar.

Bizim gibi tekel olan bir şirketi özelleştir, hem tekelliğini daha güçlendirsin, hem de regülasyon uygula, hizmet vermesini de engelle değil yani…

Kore’nin nüfusunun şehirlerde toplanmış olması da etkili imiş bunda. Bu şekilde nüfus yoğunluğu yüksek oluyor ve çok sayıda insana genişbant erişimi daha kolay verebiliyorsun. Ne kadar doğru bilmiyorum ama, 13 bin mil kadar fiber optik kablo varmış Kore’de. Site doğru mu yazmış, yanlış mı bilmiyorum ama TurkTelekom’da bile 120 bin kilometre civarında var diye biliyorum.

Mesela bir apartman var, içinde beşyüz kişi yaşıyor. Apartmanın altına DSLAM ya da bir FTTP kutusu koydun mu, oradan apartmana VDSL de verirsin, Ethernet vs. üzerinden fiber bağlantı da. Adamlarda durum böyle hani. Hong Kong vs. hızı yüksek olan diğer yerlerde de böyle, adamlar apartmanda yaşıyor. Apartmanın altına bir DSLAM koyuyorlar, yüksek hızlı VPS verebiliyorlar. Şimdi zaten daireye kadar fiber optik kablolamaya geçiyorlarmış.

Türkiye’de de apartmanda yaşıyorsan şehir merkezi ve büyük ilçelerde işler daha iyi zaten. Mesela SuperOnline fiber internet hizmetini sadece apartmanlara ve sitelere veriyor. Çünkü bir kutuya daha fazla bağlantı yapabiliyor buralarda. Müstakil evlere vermeye kalksa, aralıklarla FTTH sonlandırma kutusu koyması gerekir ki az aboneden dolayı da pahalıya çıkar. Kablo TV ve Turksat Uydunet de apartmanlara veriliyor mesela. Ayrıca elektrik şebekesi üzerinden internet hizmeti olan MetroNet de apartmanlarda hizmet veriyor sadece. Yani apartmanda yaşamak genişbant konusunda avantaj sağlıyor.

Tabi nüfusun büyük kısmının büyük şehirlerde toplanmasının da etkisi var bunda. Fiber interneti büyük şehirler alıyor mesela henüz, Tekirdağ merkeze bile yakında geleceği yok.

Kore’de apartmanlarda daire fiyatları da genişbant bağlantı biçimine göre değişebiliyormuş. Bu daire 100 Mbit, 100 bin dolar, bu apartmanda maks. 50 Mbit var, burası 90 bin $ vs. Türkiye’de de SuperOnline fiber internet olan yerlerde böyle bir uygulama çıkarsa şaşmam.

Elektrik şirketi kendi kullanımına fiberoptik kablo çekmiş, kullanmadığı kısmı halka kullandırmış. Biz de ise daha son yıllarda yapılıyor bu tür şeyler.

Koreliler VDSL teknolojisini beş yıldır kullanıyormuş, bize ise daha yeni geliyor. Adamlar şimdi fiberoptik bağlantıya geçiyor, biz daha VDSL’e geçemiyoruz. Ne VDSL’i ya, indirim yapsalar yeter abi…

Genişbant kol bağlantısı.

Ha, Korelilere yetmiyor kullandıkları en hızlı genişbant erişim. Adamlar bir de insan kolundan genişbant internet geçirmeye falan çalışıyorlar. Mesela elinden bir bağlantı ile verip omzundan alıyorlar bu bağlantıyı. Hem de 10 Mbit! Tüm Koreliler el ele verse, kaç terabitlik bir ağ bağlantısı oluştururlar bilmem. Tabi bunun pratikte bir kullanımı yok veya çok zor…

Ha bir de müjde! 2011′de 1 Gbps genişbant bağlantı kullanabileceklermiş 2012 yılında. Tabi sadece büyük şehirlerde. Diğer bölgelerde 100 Mbit ile yetineceklermiş.

Biz şimdi dönelim TTnet ve TurkTelekom’a ve tıklayalım bağlan butonuna… İki ay önce bir ay denemek için geçtiğim 8 mbit paketinden 1 Mbit paketine dönemedim, pakete yeni abone alımı kapatılmış. Hızım da o dönemden beri 7,7 Mbit civarından 5,5 Mbit’e falan düştü. Tabi bu sadece TTnet ile arada kurulan DSL bağlantısının hızı. Kullanımda çok nadir görebiliyorum o tür hızları… Telekom altyapısı veremiyor çünkü bunu. SuperOnline fiber kullanan biri, blogdan 10 MB saniyeye yakın hızla bir şey indirebiliyor. Ben ise 200 KB/s üzerine çıkamıyorum.

İlk başlarda şebeke anahtarlama sistemi, ses çağrıları, SMS ve devre anahtarlamalı veri çağrıları gibi geleneksel GSM servisleri için kullanılan devre anahtarlamalı ana şebekeden oluşuyordu. Daha sonradan GPRS şebekesi olarak bilinen paket anahtarlamalı veri hizmetleri desteği de eklendi. Bu sayede WAP, MMS ve Internet gibi servisler de mümkün kılındı.

Şebeke anahtarlama sisteminin ana elemanları şunlardır:
• MSC – Mobil Servisler İletişim Santrali (Mobile services Switching Centre)
• HLR – Home Location Register
• VLR – Visitor Location Register
• EIR – Equipment Identity Register
• AUC – Authentication Centre
• SDP – Service Data Point
• EC – Echo Canceller
• IWF – Interworking Function
• SMSC – Kısa mesaj bilgilerini kontrol eder.
• MMSC (Multimedia messaging service centre) Çokluortam mesaj merkezi
• VMS (Voice mail system) Sesli mesaj sistemi
• CBS – Call Back Server

Not: Yazı içinde bunların Türkçe karşılıklarını kullanmaya çalışacağım. Ancak endüstride kullanılan karşılıkları farklı olabilir. Hepsi ile ilgili Türkçe karşılık bulamadım.

MSC – Mobil Servisler İletişim Santrali (Mobile services Switching Centre)

MSC yani Mobil Servisler İletişim Santrali Şebeke Anahtarlama Sistem’nin en temel elemanıdır. MSC şebeke içi ve diğer şebekelerle olan tüm anahtarlama fonksiyonlarını yerine getirir. Cep telefonundan gelen çağrı ya da SMS’leri BST ve BSC’den geçip MSC’ye gelir ve buradan diğer MSC’lere, denetimindeki diğer BSS’lere ya da karasal telekom ağı PSTN’ye ya da diğer GSM operatörlerinin ağlarına iletilir. Görüşmeleri başlatır ya da bitirir, farklı baz istasyonları ve MSC santralleri arasında geçişi sağlar ve ücretlendirilme işlemlerini yapar.

GSM sisteminde fax ve veri bilgisi MSC santraline sayısal olarak kodlanmış şekliyle gönderilir ve MSC santralinde 64 kbit/s zaman slotlu PCM sinyali şeklinde analoga çevrilir.

Fonksiyonları:

• BSS kontrolü; trafik kanallarının yönetimi ve tahsisi
• Konuşma işlemleri; konuşmanın başlatılması, sonlandırılması, abone mobilityişlemleri vs.
• Ücretlendirme
• SMS, WAP vs. hizmetlerle bağlantılar.

Aynı MSC farklı zamanlarda farklı görevler yapabilir. Görevlerine göre MSC adları:
G-MSC (gateway MSC) veya MSC ağ geçidi , aranan abonenin o an bulunduğu V-MSC’yi belirler. PSTN ile bağlantı kurar. Tüm cepten cebe ve PSTN’den cebe çağrılar G-MSC üzerinden geçer. Terim sadece bir çağrı için geçerlidir, çünkü herhangi bir MSC hem MSC ağ geçidi hem de V-MSC hizmeti verebilir. Ancak bazı üreticiler, hiçbir bağlı BSS olmayan yüksek kapasiteli MSC’ler üretmekte. Bunlar çok sayıda çağrı sağladıklarından MSC ağ geçidi olarak adlandırılırlar.

V-MSC (visited MSC), ziyaret edilen MSC denebilir belki, abonenin bağlı olduğu MSC’dir. Abonenin bilgisi bu MSC ile ilişkilendirilmiş olan VLR’da tutulur.

Anchor MSC handover talebi yani bağlı olunan MSC’den başka birine geçiş talebi gönderen MSC’dir. Target MSC ya da hedef MSC de bu talebi alan, yani abone hizmetlerini üstlenecek MSC’dir. MSCS (Mobile switching centre server), 3GPP Sürüm 4 ile başlayan yeni dizayn MSC konseptinin bir parçasıdır.

MSCS (Mobile switching centre server) Mobil anahtarlama merkez sunucusu
MSCS (Mobile switching centre server) Mobil anahtarlama merkez sunucusu, Mobil Servisler İletişim Santrali’nin yumuşak anahtarlamalı bir türüdür. Hizmet verdiği alandaki cihazlara devre anahtarlamalı çağrı, hareketlilik yönetimi ve GSM hizmetleri sunar.

HLR – Home location register
Her bir abone kaydının yapıldığı ve tutulduğu merkezi veri tabanıdır. Abonelerin telefon numaraları HLR’a kayıtlıdır. Bu numaralar tahsis edildiğinde abone kimlik bilgisi, ücret tarifeleri, kısıtlamalar ve kullanılacak servisler hakkında bilgiler bu veri tabanında saklanır. Bir şebekede birkaç mantıksal ve fiziksel HLR olabilir ama bir IMSI/MSISDN çifti aynı anda sadece bir mantıksal HLR’la ilişkilendirilebilir.
HLR’da her SIM kartın bilgisi vardır. Her bir SIM kartta IMSI denen eşsiz bir tanımlayıcı vardır ve bu her HLR kaydının birincil anahtarıdır. SIM ile ilişkilendirilen diğer bir önemli veri de MSISDN, yani telefon numaralarıdır. Telefon numaraları da HLR için bir birincil anahtardır. HLR’ın diğer tuttuğu bilgiler:

• Abonenin kaydolduğu veya aldığı GSM servisleri.
• Paket veri erişimi için GPRS ayarları.
• Abonenin anlık konumu (VLR ve SGSN).
• Her bir MSISDN için çağrı yönlendirme ayarları.

HLR’ye bağlı diğer elemanlar:

• Gelen çağrıları almak için G-MSC.
• Cep telefonlarından şebekeye giriş isteklerini almak için VLR.
• Gelen SMS’ler için SMSC.
• Sesli posta bildirilerini cep telefonuna göndermek.
• Veri transferi, şifrelenmesi ve doğrulaması için AUC.

HLR’ın ana fonksiyonu cep telefonu ve SIM kart kullanan cihazların hareket etmesini sağlamaktır. Bunu yapmak için kullanılan prosedürler:

• LAC olarak tanımlanan kullanıcının bölgeler içindeki konumlarını güncelleyerek, cep telefonunun seyahat edebilmesini sağlamak.
• Abone bilgisini kullanıcı o bölgeye ilk kez girdiğinde VLR veya SGSN’e göndermek.
• G-MSC ve SMSC ile abonenin o anki VLR’ı arasında broker olarak gelen çağrı ve metin mesajlarının iletilmesini sağlamak.
• Abone bölgesinden çıktığında, çıkış yapılan VLR’dan bilgisini silmek.

VLR – Ziyaretçi konum kaydı (Visitor location register)
VLR, dolaşım esnasında MSC’nin hizmetindeki abonelerin bilgilerinin tutulduğu geçici veri tabanlarıdır. Şebekedeki her baz istasyonu bir VLR’dan hizmet alır, bu sebeple bir abone birden fazla VLR’da bulunamaz. Kullanım amacı, HLR’daki bilginin aboneye daha yakın bir kopyasını tutarak şebekedi sinyalleşme yükünü azaltıp şebeke performansının düşmesini engellemek.

VLR’daki bilgi HLR’dan ya da abonenin cep telefonundan alınmıştır. Performans açısından çoğu üretici VLR’ı direkt V-MSC’ye eklemişlerdir. Bunun yapılmadığı durumlarda da MSC ile uygun bir arayüzle sıkı bir bağlantı içindedirler. MSC ne zaman şebekesinde yeni bir cep telefonu farketse, VLR’a ilgili bir kayıt açar ve HLR’a da yeni konumunu bildirir. Abonenin VLR verisinin bozuk olması, çağrı ve SMS servislerinde ciddi sorunlara yol açabilir.

VLR’da depolanan bilgiler:

• IMSI (abone SIM kartının kimlik numarası).
• Doğrulama bilgisi.
• MSISDN (Abonenin telefon numarası).
• Abonenin erişebileceği GSM servisleri.
• Kayıtlı olsunan (GPRS) erişim noktası.
• Abonenin HLR adresi.

VLR’a bağlı diğer şebeke elemanları:

• Prosedürler için uygun veriyi aktarması için V-MSC.
• Hizmet alanına bağlı cep telefonlarının bilgisini istemesi için HLR.
• Abone yeni bir VLR alanına girdiğinde geçici bilgileri aktarmak için diğer VLR’ler.

VLR’ın temel fonksiyonları:

• HLR’a abonenin VLR’ın kapsadığı alana girdiğini bildirmek.
• Hiçbir çağrı yokken, abonenin VLR alanı içindeki konumunu takip etmek.
• Abonenin kullanabileceği hizmetlere izin vermek ya da engellemek.
• Gelen çağrıların işlenmesinde dolaşım numaraları ayırmak.
• VLR’ın alanında abonenin pasif olması durumunda kaydını silmek. VLR, abone bilgisini belirli bir süre aboneden sinyal alınamazsa siler ve HLR’ye haber verir. (Abone telefonunu kapatır ya da kapsama alanı dışına çıkarsa.)
• HLR’dan abonenin farklı bir VLR bölgesinde hareket ettiği bilgisini aldığında kaydını silmek.

EIR, Equipment identity register (Ekipman kimlik kaydı)
EIR genellikle HLR’ye entegredir. Şebekede kullanılması engelli ya da izlenmekte olan mobil telefon cihazları (ME) kayıtlarının tutulup, kontrol edildiği veritabanlarıdır. Bu işlem her telefonda bulunan IMEI kodu üzerinden yapılır. Bu çalıntı cep telefonlarının takibi için tasarlanmıştır. Teoride çalıntı cep telefonları ile ilgili tüm bilgi, Dünya’daki tüm EIR merkezlerine bir merkezi EIR üzerinden iletilmelidir. Ancak pratikte bunun yürürlükte olmadığı bazı ülkeler vardır. EIR verisi gerçek zamanlı değişmek zorunda değildir, bu da HLR kadar dağınık olmasına gerek yok demektir. EIR veri tabanı, çalıntı, onaylanmamış ya da hatalı mobil istasyonlardan çağrıları önlemek için cihazların kimlik bilgisine sahip bir veri tabanıdır. Bazı EIR’ler cep telefonunun şebekeye giriş denemelerini kaydedebilirler.

AUC Authentication centre (Doğrulama merkezi)
Doğrulama merkezi (AUC), GSM şebekesine bağlanmaya çalışan her SIM kartı doğrulayan bir sistemdir. Doğrulama bir kez başarılı olunca, HLR SIM hizmetlerini yönetmeye başlayabilir. Cep telefonu ile GSM şebekesi arasındaki tüm kablosuz iletişimi şifreleyecek bir şifre anahtarı da (encryption key) da oluşturulur.

Eğer doğrulama başarısız olursa, o SIM kart ve operatör ikilisinden hizmet alınamaz. EIR ile ilgili işlemler de bu doğrulama safhasında yapılır ancak bunların doğrudan doğrulama ile ilgisi yoktur.

AUC doğrulama işlemine doğrudan katılmaz, sorgulama için gerekli parametreleri üretir. AUC ve SIM arasında paylaşılan gizli Ki kodu ve SIM’in IMSI bilgisiyle rastgele üretilen RAND numarası kullanılarak, sistemde bulunan algoritmalar aracılığıyla SRES ve Kc –şifreleme anahtarı üretilir. Bu üç bilgi “triplet”olarak adlandırılır, sorgulama için VLR’a gönderilir. AUC bu işlemi her abone için ve belirli peryotlarla ya da HLR’ın isteğiyle parametreleri değiştirerek tekrarlar.

MSC, AUC’a bağlı olarak çalışır ki, arada yeni triplet talep ederek bir cep telefonunda sürekli aynı anahtarların kullanılmasını önler.

SDP (Service data point)
Faturasız hat abonelerinin kontör bilgilerinin tutulduğu veri tabanı.

IWF (Interworking Function)
GSM şebekesi ile diğer şebekeler arasındaki data biçimine adaptasyonu sağlayan donanım ve yazılımdan oluşan fonksiyonlardır. Bu
genellikle ayrı bir elemandan ziyade MSC’nin bir birimi gibi çalışır.

EC (Echo canceller) Yankı giderici
Sistemde oluşan yankıyı gideren bir fitredir. GSM sisteminde iletimden kaynaklanan gecikmelerden oluşan yankıyı giderme amaçlı, bu filtre ünitesine ihtiyaç vardır. Ayrıca PSTN ile GSM’deki farklı transmisyon sistemlerinden dolayı oluşan empedans uyuşmazlığı kaynaklı yankıyı da filtreler. EC genellikle MSC ile PSTN santrali arasında bulunur.

BC (Billing centre)
BC, faturalama merkezi olarak çevrilebilir sanırım. VLR ve HLR taleplerini işler ve her aboneye bir fatura çıkarır. Dolaşımdaki abone için de faturalandırma bilgisi oluşturur.

SMSC (Short message service center), Kısa mesaj hizmet merkezi
Metin mesajlarının gönderilip alınmasını sağlar. Cep telefonu operatör ayarına göre SMS’i buraya iletir. Burası da SMS bilgisine bakarak SMS’i aboneye ya da diğer operatöre iletir.

MMSC (Multimedia messaging service centre) Çokluortam mesaj merkezi
MMS iletileri alma ve göndermeyle ilgilenir. Cep telefonu MMS’leri buraya gönderir ve burası da MMS bilgisini inceleyerek doğru adrese gönderir. Bir MMS alınca, önce alıcının cihazının MMS destekleyip desteklemediğini belirler. Eğer destekleniyorsa içerik çıkarılarak geçici bir depolama sunucusuna gönderilip aboneye de bir kontrol iletisi gönderilir. İletide içeriğin http adresi yer alır ve kullanıcı isteğine bağlı olarak ileti cep telefonu tarafından belirtilen adresten indirilir. Alıcı cihaz MMS desteklemiyorsa, ileti genellikle operatörün sitesi üzerinden görüntülenebileceği bir alana gönderilir. Cihazın MMS desteğini kontrol etmek için standart bir fonksiyon yoktur, operatör bunun veri tabanını kendi tutar.

VMS (Voice mail system) Sesli mesaj sistemi
Alıcıya gönderilecek ses iletilerini kaydeder ve saklar.

CBS (Call Back Server) Geri arama sunucusu
Ödemeli aramayı gerçekleştiren aboneye, aradığı aboneden geri aramayı gerçekleştiren sunucudur.

Bu şebeke elemanları arasında nasıl bir iletişim olduğunu, nasıl bir şekilde görev yaptıklarını anlamak istiyorsanız, bu konuda Turkcell’in hazırladığı ilginç bir animasyonlu GSM eğitimi var, tavsiye ederim.

Baz istasyonları genellikle ya kafes şeklinde kuleler, ya metal direkler, ya bina çatılarında ya da çeşitli şekillerde kamufle edilmiş yapılarda bulunur.

Aşağıdaki resimde kafes biçimi bir kuledeki baz istasyonunu görüyorsunuz.

Kafes biçimi baz istasyonu direği (Vodafone)

Bu resimde bir kafes, bir de metal direk biçimi iki kulede baz istasyonu antenlerini görüyorsunuz.

Kafes ve direk biçimi baz istasyonu kuleleri. (Turkcell ve Vodafone)

Bu resimde bina üzerine yerleştirilmiş baz istasyonu antenini görüyorsunuz.

Çatıda baz istasyonları.

Kamufle edilmiş baz istasyonları ise çok çeşitli şekillerde bulunabiliyor. Örneğin ağaç şeklinde baz istasyonları var. Baz istasyonu direği kahverengi boyalı ve üzerine dal şeklinde çıkıntılar eklenmiş. Açıkta belli olsa da ormanlık alanlarda anlaşılmayabiliyor. Bina çatılarında baca şeklinde bulunabiliyorlar. Antenler duvara monte edilip, duvar ile aynı renkte ve hatta desenlerde boyanabiliyor. Trafo binalarına havalandırma çıkıntısı adında takılabiliyorlar.

Baz istasyonları radyo sinyallerini antenleri ile yayıp toplarlar, zaten kuleler de bu antenleri taşımak için vardır.

Çok yönlü, omni directional denen antenler, cep telefonlarıyla iletişimde nadir kullanılan antenlerdir, yapıları gereği sadece belli boyuttaki küçük alanların kapsama ihtiyacını karşılamak için kullanılırlar. Hücre olarak yan yana kullanıldıklarında, oluşturdukları hücrelerde kapsama alanı dışında kalan alan fazladır, ayrıca panel antenlerde üç panele verilmesi gereken güç de tek antene verilmesi gerekmektedir.

Panel antenler, baz istasyonlarında cep telefonuyla iletişim için en çok kullanılan antenlerdir. Bu antenlerin belirli açıları vardır ve sadece bu açılara sinyal yayar ya da bu açılardan sinyal alırlar. Bu paneller içlerindeki daha ufak antenlerin sinyalini yönlendirerek sadece panelin baktığı yöne sinyal verilmesini sağlarlar. Baz istasyonunda da açılarına göre birkaç panel bulunur ve bunların her biri farklı yönlere bakarlar. Mesela 360 derecelik bir kapsama elde etmek için üç adet 120 derece açılı anten kullanılır ve her biri farklı yönlere yönlendirilir. Panel antenlerle her sektöre sadece bir panel hizmet verdiğinden çok yönlü antene göre daha az güçle kapsama elde edilir ve üç kat daha fazla kişiye hizmet verilebilir. Panel antenler sinyali yansıtarak yönlendirdiğinden, sadece bir yönde ve belli açılarla hizmet verirler. Panelin arkasında, üzerinde ya da altında ölçülecek sinyal gücü tam karşısında ölçülecek sinyal gücünün çok çok altındadır. Ki bu sebeple çatısında baz istasyonu bulunan binaların içinde baz istasyonunu işleten operatörün sinyalinin zayıf olduğu durumlar olabilmektedir.

Panel antenler. (Avea)

Panel antenler genellikle dikey olarak kullanılırlar. Bu şekilde baz istasyonlarından 360 derece daha geniş alan daha iyi kapsanabilir. Ancak yüksek binaların olduğu bölgelerde kurulan antenler belli binaları veya alanları hedefliyorsa yatay olarak da kullanılabilirler ki bu şekilde sinyale dikey kalan binada daha yüksekteki katlar kapsanabilir.

Dual bant panel antenler, birbirinden tamamen farklı iki farklı frekansta yayın yapabilen panel antenlerdir. Panellerin içindeki küçük antenlerin birbirinden bağlantıları farklıdır veya frekansları da farklı ise boyutları da farklıdır. Bu mesela bir antende hem Turkcell hem de Vodafone operatörünün hizmet vermesini sağlayabilir. Ya da ilçede bulunan Turkcell antenleri bu şekilde, hem GSM 900MHZ sinyali veriliyor antenlerden hem de 3G UMTS2100 frekansı; yani bir antenten hem 2G hem de 3G kapsaması sağlanabiliyor.

Aşağıdaki resimde bir dual bant panel anten görünüyor. İlk resim antenin ön kısmını gösteriyor. Ön kısımda antenin içindeki o kare benzeri şekildeki yapılar sinyal alma verme işini yapan esas anten kısımları. Bunların bazıları diğerlerine göre daha küçük. Bunun sebebi frekans farklılıkları. Büyük antenler 900MHZ için, küçük antenler ise anladığımız kadarıyla 1800 MHz için ki daha yüksek frekanslı olduklarından daha düşük dalga boyu yayıyorlar ve bundan dolayı boyları da daha küçük.

Dual bant anten ön kısmı.

Alttaki de içi açılmış bir antenin arka kısmı. Burası yakalanan ya da gönderilecek sinyalin anten kablolarına bağlandığı kısmı. Detaylı bilgim yok bu konuda. Yalnız yandaki uzun plastik çubuk antene uzaktan müdahale edilerek yukarı aşağı eğim ayarı yapılabilmesini sağlıyor olmalı. Bu işlemde merkezi bir yerden sinyal verilerek alttaki motor çalıştırılır ve çubuk iç kısımda bazı parçaları yukarı aşağı oynatarak istenilen açıyı sağlar. Tabi her baz istasyonu bu şekilde değildir. Genellikle bir görevli elle baz istasyonunu komple aşağı yukarı oynatır. Zaten bir kez iyi ayarlandığında da bir daha bu işlem gerekli değildir.

Dual bant anten içi, arka kısmı.

Panel antenler baz istasyonunda farklı sayılarda olabiliyorlar. Mesela aynı yöne yani aynı sektöre bir anten bakıyorsa bu tek 2G anteni olabilir, ya da 2G ve 3G hizmeti veren dual bant anten olabilir. Aynı yöne bakan iki anten varsa bunlardan biri 2G biri de 3G olabilir. Yurtdışında, özellikle Amerika’da, biraz farklı bir sistem kullanılıyor. Aynı yöne bakan üç anten varsa biri ses/veri gönderme, ikincisi sinyalleşme ve kontrol, üçüncüsü de ses/veri alma görevindeki anten olabiliyor. Tabi bunlar daha fazla aletten dolayı daha pahalı olduğundan ülkemizde yok sanırım bu tiplerden.

Mikrodalga radyo link antenleri, baz istasyonunu diğer baz istasyonlarına ya da şebekenin daha üst ve merkezi kısımlarına bağlayan mikrodalga frekanslarında çalışan alıcı verici radyo antenleridir. Bu antenler baz istasyonlarında gördüğümüz çanak anten ya da davul benzeri yuvarlak antenlerdir. Boyları bant genişliği kapasitelerine ya da sinyal verecekleri mesafeye göre değişebilir. Bu tür antenlerden her birinin tam karşısında da bir tane benzer mikrodalga radyo link anteni bulunur. Bu iki anten birbirleriyle yüksek frekanslı mikrodalgalarla iletişim kurar. Bu dalgalar frekans olarak genelde kaç kullanılıyor bilmiyorum ama 10 ile 60 GHz arasındaki frekanslarda çalışıyorlar. Yüksek frekansla çalıştıklarından birbirlerini tamamen görmeleri gerekli ve aralarında herhangi bir engel bulunmamalı. Hatta görüş açılarının %60′ının bina vs. engellerle kapanmaması gerekli. Yağmur, kar ve sis gibi hava koşullarından etkilenir bu antenler. Bant genişlikleri genel olarak 2G antenlerde 2mbit/s düzeyinden 3G sistemlerde 700mbit’s düzeylere kadar çıkabilir bulundukları bölgeye göre. Mesela aşağıdaki görüntü Tekirdağ’da şehir içindeki Turkcell baz istasyonlarına mikrodalga rayolink sinyali verip alan şehre göre yüksekçe bir tepedeki baz istasyonu kulesi. Şehir içindeki antenler bu antendeki yuvarlak antenlerlesinyalleşiyor. Büyük antenler de bu antenlerle olan veri iletişiminin toplanıp farklı bir noktaya gönderildiği antenler olabilir.

Mikrodalga radyolink antenleri.

TMA (Tower Mounted Amplifier) amfiler panellerden gelen cep telefonu sinyallerini kuvvetlendiren, böylelikle cep telefonundan gelen sinyale karşı baz istasyonunu daha duyarlı hale getiren. Genellikle antenlere yakın konumda direkte bulunurlar ki sinyal kabloda katettiği mesafede fazla zayıflayamasın. Her panel antende bulunmayabiliyor bunlar, benim farkettiğim özellikle 3G antenlere takıldıkları.

RRH (remote radio head) her baz istasyonunda bulunmayabiliyor. Çıkış sinyalini güçlendiren kabin dışı amfilerdir.

Kabinler, baz istasyonundaki tüm antenlerden gelen kabloların toplandığı yerlerdir. Burada her tür antenden gelen sinyal için ayrı makineler ve devreler bulunur, BTS, BSC ve transcoder sistemleri bulunur. Genel olarak yapılan cep telefonlarından antenlere gelen sinyale göre antene sinyal vererek cep telefonu ile iletişim kurup, radyolink vs. üzerinden sinyal gönderip alarak cep telefonunu şebekeye bağlamak. Tabi kullanım amacına göre her kabinde farklı makineler bulunabiliyor.

Turkcell baz istasyonu kabinleri.

BTS görevleri çeşitlidir. Radyo frekans kanalları yönetilir ve konuşma yapmak için gerekli radyo kanalı tahsisini yapıp konuşmayı başlatırlar. Antenlerden gelen ve giden sinyal için RF modülasyonu, kanal kodlama, harmanlama, şifreleme vs. işlemleri burada yapılır. Radyo frekansları gönderilir ve alınır.

Baz İstasyon Denetleyicisi (BSC), baz istasyonu sisteminin akıllı yönetim kısmıdır. Bir BSC emri altında birden fazla BTS kontrol edebilir. Görevi BTS ile transcoder ve işletme bakım sistemini (OMC) birbirine bağlayıp, radyo frekansı tahsisi ve frekans yönetimi yapmaktır.

Transcoder, GSM’de kullanılan veri iletim biçimi ile diğer telekomünikasyon sistemlerindeki iletim biçimleri arasında dönüşüm yapar. GSM’de hava üzerinden iletim nedeniyle veri 13 Kbit/s değerde iletilir. Karasal PSTN hattında ise 64 Kbit/s ile iletilir. Transcoder bu iki farklı biçim arasındaki dönüşümü sağlar. Ayrıca PCM 8-bit verinin GSM 20 ms trafik bloklarına kodlanmasında da tampon (buffer) görevi görür. Standartlarda görevi baz istasyonunda olsa da MSC santrallerine de yerleştirilebiyorlar.

Her kabinin boyu farklı olabiliyor. Bazı yerlerde direğin yanında belimize kadar gelen boyda bir kutu olurken, bazı yerlerde de prefabrik paneller, daha merkezi ve özel görevli yerler de zaten binalarda bulunuyor.

Genel olarak ülkemizdeki üç operatörün kabinlerini ve dolayısıyla baz istasyonlarını kabin renklerinden bir miktar tanıyabiliyoruz. Vodafone’un kabinleri en belirgin olanlardır ki, yeni kurulan baz istasyonlarının hepsinde kırmızı çerçeveli prefabrik yapıda beyaz duvarlar şeklindedir. Mavi çerçeveli ve beyaz duvarlı prefabrik yapılar genelde Turkcell’e aittir. Avea’nın prefabrik kabinleri ise bir yeşil tonunda genelde ve üzerindeki güvenlik sertifikalarında da Aycell yazıyor (Bkz. Alttaki ikinci resim). Tabi bunlar bölgeye, kuruluş zamanına ve yerine göre de değişebiliyor. Mesela görevlilerin sağlık endişesi nedeniyle zor baz istasyonu kurabileceği ve çok çabuk kurmaları gereken şehir içindeki çatılarda genelde gördüğüm renk beyazdır. Kimse dayak tehlikesi varken kabin rengine önem vermiyor sanırım, ya da operatörü anlamasınlar diye renkli kabin kullanmayabiliyorlar sanırım.

Vodafone baz istasyonu kabini.

Ayrıca kabin kapılarında o baz istasyonunun güvenlik sertifikası da bulunuyor. Buralardan antenlerin güvenlik mesafesini ya da hangi operatöre ait olduğunu, 2G, 3G desteği vs. bilgileri öğrenebilirsiniz.

Avea baz istasyonu kabininde güvenlik sertifikası (Eskişehir, Şirintepe, Asilzade Sk.)

Çok sayıda ve kalın siyah kablolar da antenlerle kabin arasında bulunan ve dikkat çeken diğer elemanlar. Bunlar genelde bakır koaksiyel kablo oluyorlar. Bazıları panel antenlerle bazıları da radyolink antenleri ile kabin arasındaki iletişimi sağlıyor. Son zamanlarda ülkemizde bilmiyorum ama yurtdışında kullanılan bir sistemde kabin ile antenlerin olduğu kulenin yüksek kısmı arasında tek bir kablo kullanılması. Bu tipte veri iki yer arasında bu kablonun içindeki fiber optik kablo ile iletiliyor, enerji de aynı kablodaki elektrik hattından sağlanıyor. Bu şekilde kablo, direğin üstüne ulaşınca kablo bir devre elektrik hattından aldığı elektriği kullanarak fiberoptik kablosundan gelen sinyali işleyip, amfilere yükselttirip antenlere gönderiyor, antenlerden gelen sinyali de işleyip fiber optik hatta veriyor. Bu şekilde az kablo ile daha sade bir görüntü elde ediliyor. Ekonomik durumunu bilmiyorum.

Kabinlerden baz istasyonu antenlerine giden kablolar.

Şimdi bu kurduğumuz baz istasyonunun çalışmasını bir hayal edelim. Baz istasyonundaki panel antenlere cep telefonlarından çok sayıda sinyal geliyor. Gelen sinyal antende yakalanıp amfiyle iletiliyor. Amfi gelen zayıf sinyali yükselterek daha uzaktaki cep telefonlarından gelen zayıf sinyali de güçlendirip iletilebilir hale getirip uzun siyah kablolara veriyor. Kablolar sinyali kabindeki BTS devrelerine taşıyor. Burada sinyalin bilgi olarak işlenmesinden, zaman aralıklarına bölünmesine, transcoder devresinde biçiminin değiştirilmesine kadar farklı şeyler yapılıyor. Gelen sinyal burada işleniyor ve ne yapılacağına karar veriliyor. Örneğin bir çağrı BTS’ye gelince, BTS BSC’ye iletiliyor, radyolink antenlerle şebekenin daha üst hiyerarşisindeki MSC’ye gönderiliyor. MSC’de görevini yapıp aramayı başlatıyor ya da gerekli hata sinyalini bildiriyor.

Burada baz istasyonunun şebeke ile sadece radyolink üzerinden iletişim kurmasından bahsettim ancak tek yöntem o değil. Baz istasyonu yerel telekom şebekesinden G.SHDSL veya fiberoptik bağlantısıyla da şebeke hiyerarşisindeki üst kısımlara bağlanabilir. Bu tür bağlantılarda kabine dışarıdan bir kablo gelir ve bu kablo uygun G.SHDSL veya fiberoptik modem ve router gibi cihazlarla diğer sisteme bağlanır.

Genel olarak bir baz istasyonunun yapısı böyle. Bunlardan başka kulelerde baz istasyonunu yıldırımdan koruma amaçlı paratonerler de oluyor. Ayrıca karanlıkta uçak vs. çarpma tehlikesini önlemek için de kulelerin tepelerinde yanıp sönen kırmızı uyarı ışıkları oluyor. Elektrik kesintisi durumunda baz istasyonunun hizmet vermeye devam edebilmesini sağlamak için de akülü güç kaynağı ya da dizel jeneratörü gibi elemanlar bulunuyor. Bir de baz istasyonu kabini içinde 24 saat çalışan elemanların yaydığı ısı da klimalar vasıtasıyla dışarı atılıyor. CDMA baz istasyonlarında bir de GPS anteni de oluyor, antenin tam olarak ne amaçla konduğunu bilmiyorum. Ayrıca mesela Turkcell ile Kandilli Rasathanesi anlaşması gereği, Turkcell’in bazı baz istasyonlarında da sismograf bulunacak.

Baz istasyonu sisteminde (BSS) yapılan çağrı vs. BTS ve BSC üzerinden Şebeke Anahtarlama Sistemi ( NSS ) üzerindeki MSC’ye iletilir. Bkz. Şebeke Anahtarlama Sistemi (NSS)>>>