DSLAM cihazları ADSL modemlerimizin santralde ya da saha dolabında iletişime geçtiği makinelerdir. Burada bakır kablo ile genellikle fiber kablo birleştirilir. Bir fiber kablodaki bağlantıyı DSLAM bir çok bakır kabloya DSL olarak dağıtır. Bakır kablolar da evimizdeki modeme gelir, yani DSLAM ile evimizdeki DSL modem arasında bir bakır kablo vardır. Mesafe ve hatların kalitesine göre farklı başarı sağlayan iki bağlantı biçimi geliştirmiş DSL bağlantısı üzerinde çalışan mühendisler. Biri fast path denen diğeri de interleaved denen modlar:

Fast path modda modem ile DSLAM arasındaki bağlantı boyunca bakır hatlar iyidir ve iletişimi sekteye uğratmamaktadır. Dolayısıyla aradaki mesafeye bağlı olarak iyi hızlar alabilirsiniz. Ping değeri de düşüktür, yine mesafeye bağlı olarak 0 ile 15 ms arasında bir süre olur modeminiz ile DSLAM cihazı arasında.

Interleaved moddaki interleaved kelimesini araya girmeli gibi bir şekilde çevirdim ama bunun teknik olarak haklı bir tarafı var da bize lazım değil. Bu modda ya DSLAM çok uzaktadır ya da aradaki bakır hatlarımız eski, oksitlenmiş, ezilmiş vs. erişimi sekteye uğratmaktadır. DSLAM ile modem veride araya girdirme işlemi yapmaktadır ki kötü olan bağlantı şartlarına rağmen iyi bir erişim kurulabilsin. Tabi bu işlem de DSLAM ile DSL modemimiz arasındaki erişim süresinin yani ping süremizin artmasına sebep oluyor. Bu da 20 ms üzeri olabiliyor, bende bir ara 30 ms idi, geçen gün 40 ms olmuştu.

İki moddan hangisi iyidir desek tabii ki fast path modu iyidir deriz ama kalitesiz bağlantıda DSL sinyalinin sıksık düşmesi ile sonuçlanabiliyor bu tip. Yani modemimizin DSL ışığı sönüyor ve tekrar yanıp sönmeye başlıyor; DSL bağlanıyor ve sonra oturum açılıp internete bağlanıyoruz. Interleaved türü ise daha çok bu kalitesiz bağlantılar içindir ve hattan düşme daha az olur. Yani daha az kopan bir bağlantımız olur. Tabi düşük ping karşılığında.

Tabi telekom sektöründe kullanılan cihazların pahalı olmasından dolayı DSLAM cihazları her yere konamıyor. Genelde TurkTelekom’un telefon santrallerinde, sokaklardaki outdoor yani dış DSLAM kabinlerinde ve Türkiye’de yeni yeni de bina içlerinde, girişlerinde duvara monte edilmiş kutular şeklinde oluyorlar. Kullanıcı ile aralarındaki mesafe de her kullanıcı için aynı olmadığından herkes farklı performans alıyor. Bu yüzden bazı kullanıcılar fast path bazıları da interleaved olarak çalışıyor.

DSLAM ile ADSL modemi arasındaki ping süresinin yüksek olması direkt olarak genel ping süresinin de en az o kadar yüksek olması anlamına geliyor. Örneğin sizinle aynı şehirdeki başka bir bilgisayara 30 ms süre ile ping atabilirsiniz, ama 300 km mesafedeki başka bir kullanıcı o bilgisayara 15 ms ile ping atabilir. Çünkü sizin DSLAM ile aranızdaki ping süresi yüksek, onun ise çok alçak olabilir. Bu süre mesela 30 saniyemi, DSLAM cihazının sizi internete çıkaracağı rota üzerindeki her nokta ile aranızda minimum o kadar süre fazlalık bir fark var demektir. Yani yavaşlık ve kalitesiz bağlantı.

Turk Telekom DSLAM santrallerinde TTnet müşteri hizmetlerinin söylediğine göre yazılımsal bir sorun var ki bağlantı tipini otomatik seçen DSLAM birkez bir tip ya da hız olarak bir değişiklik yaptı mı onu sabitleyebiliyor. Hem de bunu otomatik olarak yapıyor ve uzaktan müdahale gerektiriyor. Yani bağlantınız iyi, temiz bir hattınız var, fast path çalışıyor ve 7.5 mbit hız alıyorsunuz. Kablo değişikliği vs. yaptınız ya da telefon hattına bir paralel telefon bağladınız ve voltaj düşünce hatta daha fazla parazit oluşmaya başladı. Bu durumda DSLAM size daha kesintisiz bir erişim sunmak için portunuzu interleaved olarak çalıştırmaya başlıyor. Bu da size daha kesintisiz ama daha yavaş ve daha uzun ping süreli bir bağlantı olarak dönüyor. Tabi Turk Telekom’un kullandığı Huawei DSLAM cihazlarındaki mi ne yazılım problemi DSLAM’ın bu değişikliği kalıcı olarak yapmasına sebep oluyor ve siz daha iyi bir bağlantıya dönseniz bile DSLAM portunuz düşük hız ve uzun erişim süreli interleaved modda çalışıyor.

DSLAM iyi bir bağlantıda bile sizi interleaved modda tutuyorsa bu size uzun ping olarak dönüyor ve bağlantı kalitenizi düşürüyor. Bunun çözümü de kullandığınız servis sağlayıcının (TTnet, Smile ADSL, Biri, SuperOnline vs.) müşteri hizmetlerine durumu bildirmek ve modunuzu değiştirmelerini istemek. Donanımhaber vs. forumlarda okuduğuma göre bu konuda bilgisiz ya da çözümsüz müşteri hizmetleri çalışanları olabiliyor. O yüzden iki kez sorunumu çözen TTnet Twitter destek ekibi @TTnetDestek ‘i Twitter abonesi olanlara önerebilirim.

İlkinde birkaç ay DSLAM ile aramda bir 30 ms kadar ping vardı ve hız da 5 mbit gibiydi. Tak edince @TTnetDestek hesabına problemimi ilettim, onbeş dakika içinde telefon numaram ve ADSL bilgim istendi. Döndükten bir saat sonra falan arandım ve durumu ilettim. Biraz fast path interleaved falan da deyince konuyu biraz araştırdığımızı anlayıp bizi sallamıyorlar belki. Modemimi kapatmamı, on saniye sonra da açmamı istediler. Yaptım, oldu! Bağlantım yine 6.5 mbit eşitleniyor ve DSLAM ile pingim de 10 ms gibi olmuştu ki bu 20 ms bir gelişme idi. Tabi görevli Turk Telekom santrallerinin yazılım hatasından dolayı bir süre sonra yine kendi kafalarından ayar çekebileceklerini, dolayısıyla tekrar arayabileceğimi söylediler.

Aradan birkaç ay geçince hızım 3.5 mbit oldu ve pingim de DSLAM ile aramda 30 ms idi. Tekrar @TTnetDestek ekibine yazdım. Bu sefer bir saat sonra arandım, hattınızda ayarlama yaptık kontrol edermisiniz dediler direkt. Kontrol ettiğimde hızım yine 6.5 mbit olmuş ve DSLAM pingim de 9 ms idi.

Siz de yüksek ping süresinden şikayet ediyorsanız hız testi sitelerinde yakın lokasyonlarla aranızdaki ping süresini ölçün. Eğer birkaç yüz kilometredeki lokasyonlarda bile 40 ms civarı ping süresi oluyorsa DSLAM kaynaklı ping sorununuz olabilir. Şu an Tekirdağ’dayım ve Speedtest.net sitesindeki Adana sunucusu ile aramda 55 ms gibi bir ping süresi var. Ancak uzun süredir olduğundan biliyorum ki bu normal. İstanbul ile aramda ise 20 ms civarı var, bu da normak. Ama İstanbul ile aramda 40 ms olursa bu pek normal değil. Bu durumda traceroute denen işlemi kullanın.

Traceroute işlemi için özel uygulamalar olsa da her işletim sisteminin kendinde de bu basit iş için bir uygulama vardır. En yaygın olan Windows’a göre diyeyim ki, Başlat’a tıklayıp Çalıştır’a tıklayıp cmd.exe yazın ya da başlattaki program arama çubuğuna cmd.exe yazıp arama sonucunda çıkan uygulamaya tıklayın. Karşınıza siyah bir pencere açılacak. Burada tracert ve bir site adresi gireceksiniz. Yani tracert google.com ya da tracert f-blog.info gibi. Bu işlem o siteye erişirken üzerinden geçtiğiniz yönlendiriciler (router, switch) vs. cihazlar hakkında IP, bilgisayar adı ve ping süresi gibi bilgiler verir. tracert f-blog.info gibi bir site adresiyle komut yazdıktan sonra enter tuşuna basın ve bekleyin. İlk sonuçta .lan uzantılı bir adres ya da modem ismi falan veriyorsa bu sizin modeminiz olabilir ya da arada başka switch vs. cihaz varsa o. Ondan sonraki genelde DSLAM cihazıdır ve aşağıdaki resimdeki gibi dsl85.101-18433.ttnet.net.tr gibi bir ismi olur. Eğer önündeki rakamlar 25 – 30 ms gibi bir süre gösteriyorsa DSLAM cihazı ping süreinizi o kadar süre uzatıyor demektir. Bu durumda gönül rahatlığı ile servis sağlayıcınızın müşteri hizmetleri ile iletişime geçebilirsiniz. Aşağıdaki görüntüde bu süre 9 ms ki iyi bir süre sayılabilir, tabi DSLAM daha yakın hat daha iyi ve VDSL vs. kullansam daha da az olabilir. Ama 30 olsa, en sondaki 26 değerine 21 ms fark eklenecek ve bu bana 47 ms bir ping süresi olarak dönecekti.

Bloguma yaptığım traceroute işlemi. Komut tracert f-blog.info

Ben burada Twitter ile @TTnetDestek hesabından müşteri hizmetlerine eriştiğimi yazdım ve tavsiye ettim ama, bunun sebebi oradaki personelin iki kez bu sorunumu çözmüş olması ve forumlardaki ping kelimesini duyunca hızınız mı düşük diyen müşteri hizmetleri personeli efsanelerine denk gelmemiş olmam. İsteyen telefonla da ulaşabilir, 444 0 375 numaraları.

Tabi her yüksek pingin nedeni de DSLAM ayarı değil. Mesafenin uzaması pingin uzaması demek oluyor, ayrıca mesafe uzadıkça arada daha fazla yönlendirici, internet takas noktasından geçiliyor ki bunlar da ping süresine süre ekliyor. Mesela Japonya vs. yerlere 200 ms süre altında ping atmak çok sıradışı bir ihtimal ve oralara Turk Telekom pop noktası kurmadan çözülemez gibi. Yani traceroute işlemi yapın, DSLAM pingi yüksekse müşteri hizmetlerine bunu iletin. Ama o düşük ve başka yerlerde ping süresi uzuyorsa sorun oralardadır, onlar farklı işlem gerektirir. Gidip yurtdışındaki adamın sunucusunun yükünü azalttıramazsınız TTnet’e. Mesela kablosuz bağlantılarda da bağlantı kalitesi düşükse ping artabilir. Ya da çalışan uygulamalar işlemci kullanımınızı yükseltince sizin bilgisayarınız da ping işlemini yavaş yapıp süreyi uzatabilir. Ya da kablosuz modeminiz farklı ağlar için kontrol yaparken ping süreniz anlık sıçramalar yapıp bir saniyeye kadar uzayabilir. Oyunlarda da deli eder muhtemelen bu.