16 Ekim 2025 5G Frekans Ä°halesi

____________________________________________________________________

4G Durumumuz

4G ihalesinin üzerinden 10 seneden fazla zaman geçti. (Bkz. 16 AÄŸustos 2015 4.5G Ä°halesi) 1 Nisan 2016’dan beridir 4G’yi kullanıyoruz. Ä°lk anda her ilçe merkezinde belki birer 4G istasyonu ile baÅŸlayan 4G yolculuÄŸumuz artık neredeyse köyler hariç tüm istasyonların 4G hatta 4.5G uyumlu halde olması ile devam etti. Belli kör nokta ÅŸartları ve bölgesel sorunlar haricinde hemen hemen her yerde 4G hizmetine eriÅŸimimiz var. Hareketli bir 4G sürecine tanık olduk. Ä°lk anda taşıyıcı birleÅŸtirme, yani 4.5G ifadesinin kökü her istasyonda açık deÄŸildi, genelde ÅŸehir merkezi yerlerdeki istasyonlarda iki taşıyıcı birleÅŸtirme vs. destekleniyordu. Kapsama saÄŸlaması için tel L800 ile 10 MHz hizmet veren istasyonların ilk baÅŸta 60 – 70 Mbps, zamanla 7 Mbps hız verdiÄŸini gördük. Böyle istasyonlar zamanla güncellenerek 5CA yani 5 taşıyıcı birleÅŸtirir hale bile geldiler ve 300 Mbps üstü hızlara ulaÅŸtılar. Fiber eriÅŸimi olan ve ÅŸehir merkezinde kapasitesi yeten istasyonlarda 600 Mbit’e yakın hızlar gördük. Hatta son zamanlarda 800 üzeri hızlar bile görenler var. Telefon çekmeyen köylerde bile artık 150 Mbit hızın rahat alınabildiÄŸini gördük. Hani hem var olan sahalarda hız ve performansın artışını hem de mobil eriÅŸimin yaygınlaÅŸmasını gördük.

Bir dönem Turkcell Superbox ile FWA (Fixed Wireless Access – Sabit Kablosuz EriÅŸim) paket satmaya baÅŸladı. Sınırsızı ve 400 Mbps hızda bulunca sürekli ÅŸebekeye yüklenenler ile hızların düşebildiÄŸini gördük. 4G kullanım yoÄŸunluÄŸunun arttığı, herkesin 4G kullandığı ortamda baz istasyonlarının kapasitelerinin doyduÄŸunu ve boÅŸta duran 3G’nin 4G’den daha yüksek hızlar verebildiÄŸini gördük. Operatörlerin 4G ihalesinde aldıkları frekansların onları nasıl etkilediÄŸini gördük. GeldiÄŸimiz noktada da ÅŸuan 4G tarafında oldukça iyi hizmet alıyor olsak da ÅŸebekelerin yoÄŸun kullanım ile yer yer sorun yaÅŸamaya baÅŸladığını görüyoruz. Sorundan kastımız hâlâ kullanılabilir kapasiteler olsa da birkaç sene sonrasında artacak kullanımla daha fazla sorunların yaÅŸanması olası. Ne kadar baz istasyonu kurulumlarını arttırsa da operatörler daha fazla kapasitenin de yolu 5G gibi daha güncel teknolojilerin kullanımından da geçiyor.

Aslında 5G yeni bir teknoloji deÄŸil. Dünya’da yıllardır kullanılıyor. Ãœlkemizde de yıllardır bir sene sonra ihale edilip kullanacağımız bir ÅŸey gibi bahsedildi gitti. Ancak bir türlü ihale edilip kullanılamadı. Çünkü 3G bize biraz geç geldi, sonrasında da doÄŸal olarak 4G de geç geldi. E operatörler yoÄŸun bir 4G yatırımı yaparken bu yatırımın karşılığını almaya baÅŸlamadan 5G altyapısını kurmak istemezler. Aynı anda hem 4G hem 5G yatırımı yapması gerekecek ve maliyetinin altından kalkmak da zor olacak. Ancak artık 4G yoÄŸunluÄŸunun ve kullanımın artması, önümüzdeki yıllarda daha da artması ile gerekecek kapasiteyi karşılayabilmek için 5G yatırımının en mantıklı yol olması, artık ihaleyi kaçınılmaz yaptı ve sonunda ihale günü geldi. Hani 4G ile aynı kapasiteyi 5G yatırımından daha fazla maliyetle saÄŸlayabileceksen 4G’den ziyade 5G ile uÄŸraÅŸmaya baÅŸlama vakti gelmiÅŸtir. 4G yatırımına mecbur kapsama saÄŸlamak için devam edecekler zaten.

5G ve Ä°halesi

İhalede dağıtılan frekanslar 4.5G ihalesindeki gibi A ve B bantlarına bölünmüş. A grubunda 700 MHz yani düşük frekanstan dolayı kapsama için çok önemli olan A1, A2 ve A3 bantları ihale edildi. Bunlar 2 x 10 MHz FDD yani 10 MHz ile indirme farklı bir 10 MHz dilimden de yükleme yapılan frekanslar. B grubunda ise B1, B2, B3 frekansları ile tüm operatörlere 3500 MHz bandında 80 MHz bant genişliğinde frekans dağıtılıyor. Bu frekans kapsamadan ziyade esas 5G hızını verecek, operatörlere esas kapasiteyi sağlayacak frekans bandı. Sonrasında B4, B5, B6, B7, B8 frekansları var ki, bunlar da 20 MHz bant genişliğinden oluşan 2500 MHz frekans bandında dilimler. Dilim diye bahsediyorum ama aslında operatöre bir tercih hakkı gibi sunuluyor bunlar. Hani kullanılacak esas frekans dilimini ilk bandı alan operatör, sonrakini de sonraki operatör isteğine bağlı olarak alıyor.

Devlet ihale başlangıç fiyatları ile ihaleden 2 milyar 125 milyon dolar kazanmayı garantilemiş. İyi para. İhale sonunda çok daha fazlasını kazanacak tabi. İhale ücretli farklı taksitler halinde ödenecek ve uzun bir zamana dağıtılmış.

700 MHz Ä°halesi

700 MHz frekansı tüm operatörler tarafından alınacağı için burası rekabetin çok da olmayacağı bir frekans idi. Bu yüzden ihalede sabit fiyat da yüksek tutuldu ki, ihale sonrası bu banttan da güzel bir kaynak elde edilebilsin devlete. Burada 2 x 10 MHz frekans ihale ediliyor her dilimde ve kapsama için, yani telefonda 5G simgesi her yerde görünsün diye önemli bir frekans. Ancak hız olarak frekans az olduğu için pek bir şey sağlamıyor. Bu bantta daha düşük frekans daha uzun mesafeye gidebiliyor ancak arada çok da kayda değer farklar bulunmadığından çok önemi yok. 4G ihalesinde Turkcell en ucuza son kalan dilimi almıştı mesela. 5G ihalesinde ise:

• A1 frekansını 429 milyon $ ile Turkcell aldı. Frekans olarak ise en üst dilimi seçti. Menzili az yüksek frekansı seçmesi garip gelse de çeÅŸitli radyo frekans olaylarından dolayı daha temiz bir aralık olduÄŸu söyleniyor. Kapsama olarak kayda deÄŸer fark yok demiÅŸtik zaten.
• A2 frekansını 426 milyon dolar ile Vodafone aldı.
• A3 frekansını da 425 milyon dolar ile Turk Telekom aldı.

Bu şekilde tüm operatörlerin 5G ile kapsama sağlayabilecekleri frekans kaynağını elde ettiklerini görüyoruz.

3.5 GHz Ä°halesi

3500 MHz bandı 5G’nin operatörlere esas kapasiteyi saÄŸladığı ve son kullanıcıya esas hızı ve deneyimi saÄŸladığı bant. Buraya da baktığımızda üç tane 80 MHz’lik dilim ve beÅŸ tane de 20 MHz’lik dilimin operatörlere verildiÄŸini görüyoruz. Burada 80 MHz dilimler tüm operatörlerin elde etmesi gereken dilimler. Fiyatları da 700 MHz bandı kadar pahalı deÄŸil, çünkü esas rekabet burada olmayacak. Tüm operatörler bu bandı alacak. 80 MHz’lik dilimler B1, B2 ve B3 dilimleri olup ihale sonucunda elde eden operatörler şöyle:

• B1 bandını 214 milyon dolar ücretle Turkcell aldı.
• B2 209 milyon $ ile Turk Telekom tarafından alındı.
• B3 de 201 milyon $ ile Vodafone tarafından alındı.

Tüm operatörlerin 80 MHz temel N78 frekansı garantilenmiş oldu yani. Ancak henüz diğer B paketleri dağıtılmadan frekans seçimi yapılmadı. Çünkü operatörler aldıkları toplam B paketlerinden frekansa göre frekans seçimi yapacaktı.

Sonrasında kalan B4, B5, B6, B7 ve B8 paketlerinin dağıtımı yapıldı. Bunlar 1×20 MHz dilimler. Tek başına alınamıyorlar, çünkü bir iÅŸe yaramıyorlar o ÅŸekilde. Ya 80 MHz’e eklenerek 100 MHz N78 olarak tek taşıyıcı kullanılacaklar. Ya da operatör kaç tane alırsa mesela 100 + 40 MHz gibi taşıyıcı birleÅŸtirme ile kullanılacaklar. Åžimdi tüm operatörler 80 MHz’i aldığına göre reklam yapmak ya da diÄŸerlerine göre fark elde etmek için burada rekabet etmeleri gerekecekti. Teklif alt fiyatları 50 milyon dolardan baÅŸlasa da çok daha yüksek fiyatlarda sonuçlanacaktı.

B4 ihalesi baÅŸladı. Tüm operatörler 2 milyon $ arttıra arttıra ilerleme baÅŸladı. Düşünün 100 milyon lira birkaç saniyede bir arttırılıyor ve bunlar bizim cebimizden çıkacak faturalarla ödenecek. 😀 Ä°lk 3 dilimi Turkcell paÅŸa paÅŸa aldı. Turk Telekom istediÄŸi aralarda kaynakları zorlamaya çalıştı biraz ter döktü ama 3 paket Turkcell’e gitti. Sonrasında yarış kalan paketlerle Turk Telekom ve Vodafone arasında devam etti. Ä°ki operatör için de bol ter dökmeli bir süreç olsa da Vodafone CEO’sunun telefon görüşmelerine raÄŸmen kalan 2 paket de Turk Telekom’a gitti. Tabi bu süreçte son frekanslar için operatörler arasında cidden rekabet baÅŸladı ki geleceÄŸin teknolojisinin temel taÅŸlarından biri olan yeterli bant geniÅŸliÄŸini alabilmek için kıyasıya mücadele etmeleri gerekiyordu. Burada ilk üç paketten haliyle daha yüksek meblaÄŸlara çıkıldı. B7 paketi 212 milyondan gitti. Son B8 paketi için de Vodafone zorlasa da Turk Telekom’un 248 milyon dolar teklifini geçemediÄŸi için son B paketlerinden hiç birini Vodafone alamadı.

Burada da paket başı ödenen ücretlere bakarsak

• B4 paketi 187 milyon dolar ile Turkcell’e,
• B5 paketi 186 milyon dolar ile Turkcell’e,
• B6 paketi 208 milyon dolar ile Turkcell’e,
• B7 paketi 212 milyon dolar ile Turk Telekom’a,
• B8 paketi 248 milyon dolar ile Turk Telekom’a gitmiÅŸ oldu.

N78 ihalesi sonucu toplam frekanslara bakarsak da

• Turkcell’in elinde 80 + 20 + 20 + 20 MHz ÅŸeklinde toplam 140 MHz
• Turk Telekom’un elinde 80 + 20 + 20 MHz ÅŸeklinde toplam 120 MHz
• Vodafone’un elinde de 80 MHz frekans olmuÅŸ oldu.

Bundan sonra frekans seçimi yapıldı. Turkcell N78 bandında da en yüksek kısım olan frekans bandının sonunu aldı.

Özet ve sonuç

5G ihalesi devletin cebine giren 3 milyar 534 milyon dolar ile sonuçlandı. 2 milyon 945 bin dolara KDV de eklenince böyle bir tutar oluşuyor. Devlet bu işten güzel para kazandı. Ödemeler tek seferde yapılmayacak olup, belli bir ödeme planında zamana dağıtılmış olarak yapılacaktı.

Operatörler tarafında hepsi kapsama saÄŸlayabilmek için eÅŸit miktarda N28 bandına eriÅŸmiÅŸ oldu. 700 MHz ile kırsalda geniÅŸ alanlara 5G sinyali vermek mümkün olacak. Tabi ÅŸehir içi yerlerde de ilk baÅŸlarda bu frekansın kullanılmasını görebileceÄŸiz ki bina içlerine giriÅŸ ve az istasyonla çok kapsama için tercih edilecektir. N78 bandında da Turkcell 140 MHz gibi muazzam bir bant geniÅŸliÄŸi elde etmiÅŸ oldu. Bunun ile gigabitler düzeyinde hız ve kapasite saÄŸlaması olası. Turk Telekom ise 120 MHz bir bant geniÅŸliÄŸi elde etti ki, aslında abone sayısının Turkcell’den daha az olduÄŸu düşünülürse abone başı frekans olarak çok avantajlı olduÄŸunu söylemeli. Vodafone 80 MHz dilimle diÄŸerlerinin gerisinde kaldı ne yazık ki. Ancak ihaleden en az masrafla çıkmış operatör de Vodafone oldu. Aradaki farkı yatırıma kaydırırsa çok kötü bir performans vermeyecektir.

Bundan sonrası yatırım yatırım yatırım, reklam deÄŸil, yatırım. Operatörler reklamlarla 5G’ye ne kadar hazır olduklarını söylemeye çalıştı durdu, fiberlerini övdü vs. Bundan sonrası kim 5G teknolojilerini baz istasyonlarına daha hızlı ve yoÄŸun entegre ederse 5G deneyimini müşterilerine saÄŸlayacak. Abone sayılarındaki farkları da sayarsak aslında operatörlerin hiçbiri çok dezavantajlı çıkmadılar ihaleden. Turkcell en yüksek frekans bant geniÅŸliÄŸine eriÅŸti ama en fazla aboneye sahip olduÄŸundan almak zorundaydı. Vodafone da en düşük frekansı almış olabilir ama kendi yaÅŸadığım bölgeyi örnek verirsem Vodafone’un Turk Telekom’dan iki kat fazla baz istasyonu var. Tam uygun olmayabilir ama rakamsal örnek versek, Vodafone 20 baz istasyonundan 80 MHz N78 verdi diyelim, Turk Telekom da olan 10 istasyondan 120 MHz N78 verdi diyelim. Aynı nüfusa ve alana Vodafone 20 istasyon x 80 MHz olarak 1600 MHz, Turk Telekom ise 10 x 120 MHz olarak 1200 MHz bant geniÅŸliÄŸi ile hizmet veriyor olacak. Hani Vodafone müşterisi tekil bir baz istasyonunda Turk Telekom kadar yüksek hızlar görmeyecek belki ama günlük kullanım için Turk Telekom müşterisinden daha fazla bir kapasiteye sahip olacak diyebiliriz. Ayrıca N78 frekansının yeterince giriÅŸememesini de düşünürsek Vodafone daha homojen bir kapsama saÄŸlayacaktır. Mesele operatörler bu baz istasyonlarına 5G’yi ne kadar hızlı ekleyecek, hangi frekanslarda ekleyecek. N28 mi N78 mi tercih edecekler, yoksa yurtdışındaki gibi var olan 4G frekanslarından 5G sinyali verip size sinyal verdik gösterisi mi yapacaklar. 5G’yi tek başına yani Stand Alone NR SA olarak mı verecekler, yoksa 4G’ye ek taşıyıcı olarak Non-Stand Alone NSA olarak mı verecekler?.. Ä°hale bir ÅŸekilde bitti ve hepsinin elinde az çok fark olsa da yeterli frekanslar var artık, bundan sonrası yatırım ve hizmetlerde çeÅŸitlilik, fayda savaşı.