16 Ekim 2025 5G Frekans İhalesi

____________________________________________________________________

4G Durumumuz

4G ihalesinin üzerinden 10 seneden fazla zaman geçti. (Bkz. 16 Ağustos 2015 4.5G İhalesi) 1 Nisan 2016’dan beridir 4G’yi kullanıyoruz. İlk anda her ilçe merkezinde belki birer 4G istasyonu ile başlayan 4G yolculuğumuz artık neredeyse köyler hariç tüm istasyonların 4G hatta 4.5G uyumlu halde olması ile devam etti. Belli kör nokta şartları ve bölgesel sorunlar haricinde hemen hemen her yerde 4G hizmetine erişimimiz var. Hareketli bir 4G sürecine tanık olduk. İlk anda taşıyıcı birleştirme, yani 4.5G ifadesinin kökü her istasyonda açık değildi, genelde şehir merkezi yerlerdeki istasyonlarda iki taşıyıcı birleştirme vs. destekleniyordu. Kapsama sağlaması için tel L800 ile 10 MHz hizmet veren istasyonların ilk başta 60 – 70 Mbps, zamanla 7 Mbps hız verdiğini gördük. Böyle istasyonlar zamanla güncellenerek 5CA yani 5 taşıyıcı birleştirir hale bile geldiler ve 300 Mbps üstü hızlara ulaştılar. Fiber erişimi olan ve şehir merkezinde kapasitesi yeten istasyonlarda 600 Mbit’e yakın hızlar gördük. Hatta son zamanlarda 800 üzeri hızlar bile görenler var. Telefon çekmeyen köylerde bile artık 150 Mbit hızın rahat alınabildiğini gördük. Hani hem var olan sahalarda hız ve performansın artışını hem de mobil erişimin yaygınlaşmasını gördük.

Bir dönem Turkcell Superbox ile FWA (Fixed Wireless Access – Sabit Kablosuz Erişim) paket satmaya başladı. Sınırsızı ve 400 Mbps hızda bulunca sürekli şebekeye yüklenenler ile hızların düşebildiğini gördük. 4G kullanım yoğunluğunun arttığı, herkesin 4G kullandığı ortamda baz istasyonlarının kapasitelerinin doyduğunu ve boşta duran 3G’nin 4G’den daha yüksek hızlar verebildiğini gördük. Operatörlerin 4G ihalesinde aldıkları frekansların onları nasıl etkilediğini gördük. Geldiğimiz noktada da şuan 4G tarafında oldukça iyi hizmet alıyor olsak da şebekelerin yoğun kullanım ile yer yer sorun yaşamaya başladığını görüyoruz. Sorundan kastımız hâlâ kullanılabilir kapasiteler olsa da birkaç sene sonrasında artacak kullanımla daha fazla sorunların yaşanması olası. Ne kadar baz istasyonu kurulumlarını arttırsa da operatörler daha fazla kapasitenin de yolu 5G gibi daha güncel teknolojilerin kullanımından da geçiyor.

Aslında 5G yeni bir teknoloji değil. Dünya’da yıllardır kullanılıyor. Ülkemizde de yıllardır bir sene sonra ihale edilip kullanacağımız bir şey gibi bahsedildi gitti. Ancak bir türlü ihale edilip kullanılamadı. Çünkü 3G bize biraz geç geldi, sonrasında da doğal olarak 4G de geç geldi. E operatörler yoğun bir 4G yatırımı yaparken bu yatırımın karşılığını almaya başlamadan 5G altyapısını kurmak istemezler. Aynı anda hem 4G hem 5G yatırımı yapması gerekecek ve maliyetinin altından kalkmak da zor olacak. Ancak artık 4G yoğunluğunun ve kullanımın artması, önümüzdeki yıllarda daha da artması ile gerekecek kapasiteyi karşılayabilmek için 5G yatırımının en mantıklı yol olması, artık ihaleyi kaçınılmaz yaptı ve sonunda ihale günü geldi. Hani 4G ile aynı kapasiteyi 5G yatırımından daha fazla maliyetle sağlayabileceksen 4G’den ziyade 5G ile uğraşmaya başlama vakti gelmiştir. 4G yatırımına mecbur kapsama sağlamak için devam edecekler zaten.

5G ve İhalesi

İhalede dağıtılan frekanslar 4.5G ihalesindeki gibi A ve B bantlarına bölünmüş. A grubunda 700 MHz yani düşük frekanstan dolayı kapsama için çok önemli olan A1, A2 ve A3 bantları ihale edildi. Bunlar 2 x 10 MHz FDD yani 10 MHz ile indirme farklı bir 10 MHz dilimden de yükleme yapılan frekanslar. B grubunda ise B1, B2, B3 frekansları ile tüm operatörlere 3500 MHz bandında 80 MHz bant genişliğinde frekans dağıtılıyor. Bu frekans kapsamadan ziyade esas 5G hızını verecek, operatörlere esas kapasiteyi sağlayacak frekans bandı. Sonrasında B4, B5, B6, B7, B8 frekansları var ki, bunlar da 20 MHz bant genişliğinden oluşan 2500 MHz frekans bandında dilimler. Dilim diye bahsediyorum ama aslında operatöre bir tercih hakkı gibi sunuluyor bunlar. Hani kullanılacak esas frekans dilimini ilk bandı alan operatör, sonrakini de sonraki operatör isteğine bağlı olarak alıyor.

Devlet ihale başlangıç fiyatları ile ihaleden 2 milyar 125 milyon dolar kazanmayı garantilemiş. İyi para. İhale sonunda çok daha fazlasını kazanacak tabi. İhale ücretli farklı taksitler halinde ödenecek ve uzun bir zamana dağıtılmış.

700 MHz İhalesi

700 MHz frekansı tüm operatörler tarafından alınacağı için burası rekabetin çok da olmayacağı bir frekans idi. Bu yüzden ihalede sabit fiyat da yüksek tutuldu ki, ihale sonrası bu banttan da güzel bir kaynak elde edilebilsin devlete. Burada 2 x 10 MHz frekans ihale ediliyor her dilimde ve kapsama için, yani telefonda 5G simgesi her yerde görünsün diye önemli bir frekans. Ancak hız olarak frekans az olduğu için pek bir şey sağlamıyor. Bu bantta daha düşük frekans daha uzun mesafeye gidebiliyor ancak arada çok da kayda değer farklar bulunmadığından çok önemi yok. 4G ihalesinde Turkcell en ucuza son kalan dilimi almıştı mesela. 5G ihalesinde ise:

• A1 frekansını 429 milyon $ ile Turkcell aldı. Frekans olarak ise en üst dilimi seçti. Menzili az yüksek frekansı seçmesi garip gelse de çeşitli radyo frekans olaylarından dolayı daha temiz bir aralık olduğu söyleniyor. Kapsama olarak kayda değer fark yok demiştik zaten.
• A2 frekansını 426 milyon dolar ile Vodafone aldı.
• A3 frekansını da 425 milyon dolar ile Turk Telekom aldı.

Bu şekilde tüm operatörlerin 5G ile kapsama sağlayabilecekleri frekans kaynağını elde ettiklerini görüyoruz.

3.5 GHz İhalesi

3500 MHz bandı 5G’nin operatörlere esas kapasiteyi sağladığı ve son kullanıcıya esas hızı ve deneyimi sağladığı bant. Buraya da baktığımızda üç tane 80 MHz’lik dilim ve beş tane de 20 MHz’lik dilimin operatörlere verildiğini görüyoruz. Burada 80 MHz dilimler tüm operatörlerin elde etmesi gereken dilimler. Fiyatları da 700 MHz bandı kadar pahalı değil, çünkü esas rekabet burada olmayacak. Tüm operatörler bu bandı alacak. 80 MHz’lik dilimler B1, B2 ve B3 dilimleri olup ihale sonucunda elde eden operatörler şöyle:

• B1 bandını 214 milyon dolar ücretle Turkcell aldı.
• B2 209 milyon $ ile Turk Telekom tarafından alındı.
• B3 de 201 milyon $ ile Vodafone tarafından alındı.

Tüm operatörlerin 80 MHz temel N78 frekansı garantilenmiş oldu yani. Ancak henüz diğer B paketleri dağıtılmadan frekans seçimi yapılmadı. Çünkü operatörler aldıkları toplam B paketlerinden frekansa göre frekans seçimi yapacaktı.

Sonrasında kalan B4, B5, B6, B7 ve B8 paketlerinin dağıtımı yapıldı. Bunlar 1×20 MHz dilimler. Tek başına alınamıyorlar, çünkü bir işe yaramıyorlar o şekilde. Ya 80 MHz’e eklenerek 100 MHz N78 olarak tek taşıyıcı kullanılacaklar. Ya da operatör kaç tane alırsa mesela 100 + 40 MHz gibi taşıyıcı birleştirme ile kullanılacaklar. Şimdi tüm operatörler 80 MHz’i aldığına göre reklam yapmak ya da diğerlerine göre fark elde etmek için burada rekabet etmeleri gerekecekti. Teklif alt fiyatları 50 milyon dolardan başlasa da çok daha yüksek fiyatlarda sonuçlanacaktı.

B4 ihalesi başladı. Tüm operatörler 2 milyon $ arttıra arttıra ilerleme başladı. Düşünün 100 milyon lira birkaç saniyede bir arttırılıyor ve bunlar bizim cebimizden çıkacak faturalarla ödenecek. 😀 İlk 3 dilimi Turkcell paşa paşa aldı. Turk Telekom istediği aralarda kaynakları zorlamaya çalıştı biraz ter döktü ama 3 paket Turkcell’e gitti. Sonrasında yarış kalan paketlerle Turk Telekom ve Vodafone arasında devam etti. İki operatör için de bol ter dökmeli bir süreç olsa da Vodafone CEO’sunun telefon görüşmelerine rağmen kalan 2 paket de Turk Telekom’a gitti. Tabi bu süreçte son frekanslar için operatörler arasında cidden rekabet başladı ki geleceğin teknolojisinin temel taşlarından biri olan yeterli bant genişliğini alabilmek için kıyasıya mücadele etmeleri gerekiyordu. Burada ilk üç paketten haliyle daha yüksek meblağlara çıkıldı. B7 paketi 212 milyondan gitti. Son B8 paketi için de Vodafone zorlasa da Turk Telekom’un 248 milyon dolar teklifini geçemediği için son B paketlerinden hiç birini Vodafone alamadı.

Burada da paket başı ödenen ücretlere bakarsak

• B4 paketi 187 milyon dolar ile Turkcell’e,
• B5 paketi 186 milyon dolar ile Turkcell’e,
• B6 paketi 208 milyon dolar ile Turkcell’e,
• B7 paketi 212 milyon dolar ile Turk Telekom’a,
• B8 paketi 248 milyon dolar ile Turk Telekom’a gitmiş oldu.

N78 ihalesi sonucu toplam frekanslara bakarsak da

• Turkcell’in elinde 80 + 20 + 20 + 20 MHz şeklinde toplam 140 MHz
• Turk Telekom’un elinde 80 + 20 + 20 MHz şeklinde toplam 120 MHz
• Vodafone’un elinde de 80 MHz frekans olmuş oldu.

Bundan sonra frekans seçimi yapıldı. Turkcell N78 bandında da en yüksek kısım olan frekans bandının sonunu aldı.

Özet ve sonuç

5G ihalesi devletin cebine giren 3 milyar 534 milyon dolar ile sonuçlandı. 2 milyon 945 bin dolara KDV de eklenince böyle bir tutar oluşuyor. Devlet bu işten güzel para kazandı. Ödemeler tek seferde yapılmayacak olup, belli bir ödeme planında zamana dağıtılmış olarak yapılacaktı.

Operatörler tarafında hepsi kapsama sağlayabilmek için eşit miktarda N28 bandına erişmiş oldu. 700 MHz ile kırsalda geniş alanlara 5G sinyali vermek mümkün olacak. Tabi şehir içi yerlerde de ilk başlarda bu frekansın kullanılmasını görebileceğiz ki bina içlerine giriş ve az istasyonla çok kapsama için tercih edilecektir. N78 bandında da Turkcell 140 MHz gibi muazzam bir bant genişliği elde etmiş oldu. Bunun ile gigabitler düzeyinde hız ve kapasite sağlaması olası. Turk Telekom ise 120 MHz bir bant genişliği elde etti ki, aslında abone sayısının Turkcell’den daha az olduğu düşünülürse abone başı frekans olarak çok avantajlı olduğunu söylemeli. Vodafone 80 MHz dilimle diğerlerinin gerisinde kaldı ne yazık ki. Ancak ihaleden en az masrafla çıkmış operatör de Vodafone oldu. Aradaki farkı yatırıma kaydırırsa çok kötü bir performans vermeyecektir.

Bundan sonrası yatırım yatırım yatırım, reklam değil, yatırım. Operatörler reklamlarla 5G’ye ne kadar hazır olduklarını söylemeye çalıştı durdu, fiberlerini övdü vs. Bundan sonrası kim 5G teknolojilerini baz istasyonlarına daha hızlı ve yoğun entegre ederse 5G deneyimini müşterilerine sağlayacak. Abone sayılarındaki farkları da sayarsak aslında operatörlerin hiçbiri çok dezavantajlı çıkmadılar ihaleden. Turkcell en yüksek frekans bant genişliğine erişti ama en fazla aboneye sahip olduğundan almak zorundaydı. Vodafone da en düşük frekansı almış olabilir ama kendi yaşadığım bölgeyi örnek verirsem Vodafone’un Turk Telekom’dan iki kat fazla baz istasyonu var. Tam uygun olmayabilir ama rakamsal örnek versek, Vodafone 20 baz istasyonundan 80 MHz N78 verdi diyelim, Turk Telekom da olan 10 istasyondan 120 MHz N78 verdi diyelim. Aynı nüfusa ve alana Vodafone 20 istasyon x 80 MHz olarak 1600 MHz, Turk Telekom ise 10 x 120 MHz olarak 1200 MHz bant genişliği ile hizmet veriyor olacak. Hani Vodafone müşterisi tekil bir baz istasyonunda Turk Telekom kadar yüksek hızlar görmeyecek belki ama günlük kullanım için Turk Telekom müşterisinden daha fazla bir kapasiteye sahip olacak diyebiliriz. Ayrıca N78 frekansının yeterince girişememesini de düşünürsek Vodafone daha homojen bir kapsama sağlayacaktır. Mesele operatörler bu baz istasyonlarına 5G’yi ne kadar hızlı ekleyecek, hangi frekanslarda ekleyecek. N28 mi N78 mi tercih edecekler, yoksa yurtdışındaki gibi var olan 4G frekanslarından 5G sinyali verip size sinyal verdik gösterisi mi yapacaklar. 5G’yi tek başına yani Stand Alone NR SA olarak mı verecekler, yoksa 4G’ye ek taşıyıcı olarak Non-Stand Alone NSA olarak mı verecekler?.. İhale bir şekilde bitti ve hepsinin elinde az çok fark olsa da yeterli frekanslar var artık, bundan sonrası yatırım ve hizmetlerde çeşitlilik, fayda savaşı.