Sosyal Öğrenmeci (Bilişçi) Kuram

____________________________________________________________________

İnsanın sadece kendi deneyimlerinden değil, diğer kişilerin deneyimlerini seyrederek de öğrenebilmeleriyle ilgilidir. Örneğin, bir öğrenci sınıfa kırmızı bir bere ile gelir ve arkadaşlarının dikkatini çekip, onlardan pekiştirici olarak övgü alır. Bu, onu izleyen diğer öğrenciler için sosyal öğrenme olur, diğer öğrenciler de kırmızı bere almak ister. Bu model alma, gözlem yoluyla ya da taklit yoluyla öğrenme şeklinde adlandırılır. İlk defa Rotter kullansa da günümüzde Bandura akla gelir.

Sosyal Öğrenmeci (Bilişçi) Kuramcıları: Bandura, Zimmerman, Rotter

Sosyal Öğrenmeci (Bilişçi) Kuram kavramları

Dolaylı pekiştirme: Davranışı sergileyen kişinin diğer insanlara bir örnek teşkil edecek şekilde pekiştirilmesi. Ör; Öğretmenin sınıfında başarılı öğrencileri övüp, diğer öğrencileri de çalışmaya güdülemesi.

Doğrudan pekiştirme: Bireyin davranışı yapan modeli izledikten sonra bu davranışı taklit etmesinden dolayı bu davranışa doğrudan pekiştireç alması ile oluşan pekiştirme.

İçsel pekiştirme: Kişinin başkalarının tepkileri dışında, kendi kişisel amaçlarına ulaşmak için çaba sarfetmesi.

Dolaylı ceza: Olumsuz davranışlar sergileyen kişinin diğer insanlara örnek olacak şekilde cezalandırılması.

Dolaylı duygusallık: Modeller bazı davranışları (ses, mimik, söylenen sözler gibi) vasıtasıyla gözleyen kişiye pek çok ileti verir. Bunlardan bazıları içinde bulunulan duygulardır. Model alan kişi de modeli gözleyerek bu duyguları öğrenebilir. Yani dolaylı yaşantı ile aynı korkulara sahip olabilir. Örneğin, köpekten korkup kaçan birini gören bir çocuk, köpeğin korkulacak bir canlı olduğunu düşünebilir.

Sosyal Öğrenmeci (Bilişçi) Kuram ilkeleri

• Davranış öğrenilebilir; ama hemen gösterilemeyebilir.
• Öğrenme her zaan bizzat model alan kiÅŸiye verilen pekiÅŸtirece baÄŸlı deÄŸildir.
• Ä°nsan uyarıcıya tepki veren pasif ve basit bir organizma deÄŸildir.

Sosyal Öğrenmeci (Bilişçi) Kuram süreçleri

• Dikkat: Öğrenilecek olan davranışı yapan modelin davranışına dikkat edilmesi.
• Hatırda tutma: Öğrenilecek olan davranışın dikkatle gözlendikten sonra biliÅŸsel olarak örgütlenip sembolleÅŸtirilmesi.
• Yeniden ortaya koyma (Davranışı meydana getirme): Öğrenilen davranışın uygulanması.
• Güdülenme: Öğrenilen davranışı yapmayı saÄŸlayan içsel harekete geçme süreci.

Sosyal Öğrenmeyi etkileyen faktörler, gözlemci, model ve davranış.

Gözlemcinin özellikleri

• SembolleÅŸtirme kapasitesi: Bireyin çevresinde meydana gelen olayları, durumları biliÅŸsel olarak nasıl algıladığıdır. SembolleÅŸtirme kapasitesi yüksek olanlar sosyal öğrenme konusunda daha baÅŸarılı olurlar.
• Öngörü kapasitesi: Gelecek için plan yapabilme, baÅŸkalarının kendilerine nasıl davranacaklarını tahmin edebilme, kısacası geleceÄŸi planlayabilmedir. Ä°nsanlar ileriyi düşünebilmelidir ki sosyal öğrenme yapabilsinler.
• Dolaylı öğrenme kapasitesi: BaÅŸka insanların yaptıkları davranışları gözleyerek öğrenebilme kapasitesi.
• Öz düzenleme kapasitesi: KiÅŸinin kendi davranışlarına dair karar verip vu kararlara göre kendini düzenlemesi.
• Öz yargılama kapasitesi: KiÅŸilerin kendileri hakkında düşünme, yargıda bulunma, eleÅŸtirebilme kapasitesi.

Modelin özellikleri

Model bu özelliklere sahip olursa davranış gözlemcinin daha fazla dikkatini çeker.

• Benzerlik (fazla ise modelin ilgisini de daha fazla çekebilir)
• Sosyal statü
• Saygınlık
• Modelin davranışının pekiÅŸtirilmesi
• Uzmanlık

Davranışın özelliği

• Davranışın gözlenebilir olması
• Davranışın basit olması
• Davranışın iÅŸlevselliÄŸi