En İnce BIOS Ayarları

____________________________________________________________________

Daha kararlı ve daha hızlı sistemlerin en temel başlangıç noktası olan BIOS hakkında ne biliyoruz? Yeni nesil anakartlar bize ne gibi seçenekler sunuyor?

BIOS (Basic Input&Output System) bilgisayarınız ilk açıldığı anda hangi donanımlara sahip, bunlara sinyaller hangi yollardan gidecek, kaç disk takılı, RAM ne kadar, ne tip RAM kullanılacak gibi hayati sorulara cevap veren ve bunların çok ayrıntılı olarak bir listesinin çıkmasını saÄŸlayan bir programcıktır. Bu program, anakartta bir çip üzerinde tutuluyor ve bilgisayar açılıp, anakarta elektrik ulaÅŸtığında çalışmaya baÅŸlıyor. Ondan istenen görevleri yerine getirdikten sonra da, disklerin ya da CD’lerin boot sektör adı verilen ilk kısmına bakıp bir iÅŸletim sistemine görevlerini terk ediyor. BIOS aslında her zaman arka planda durur (görevlerini iÅŸletim sistemine terk etmiÅŸ olsa bile) ve donanımımızdaki her ÅŸeyin doÄŸru çalışmasından ve sinyallerin doÄŸru yerlere doÄŸru ÅŸekilde ulaÅŸtırılmasından o sorumludur.

Her anakart üreticisi, kendi ürettiği anakart için bazı BIOS ayarları sunuyor olsa da temel ayarlar hep aynıdır. BIOS bir tür programdır ve bunların çoğu belli firmalar tarafından yazılıyor. Bunlar arasında AMI, AWARD, IBM, Compaq gibi firmalar var. Biz olabildiğince hemen hemen tüm üreticilerin ortak olarak sunduğu ayarlardan bahsedeceğiz. Genelde P4 için SIS 645 ile Intel 845 çipseti ve AMD platformu için de yeni elimize ulaşan KT333 temelli anakartların ayarlarını inceleyeceğiz.

Bellek için ayarlar

Bellek yani hafıza ayarları çoÄŸu anakartta, ‘Advanced Chipset’ mönüleri altındadır. Bu yazımızda söz konusu mönüdeki DDR-RAM ayarlarını inceleyeceÄŸiz. Bugünlerde hem Intel hem de BIOS, BlOS’tan bilgisayarınızın durumunu da öğrenebilirsiniz.

AMD platformları için kullanılan DDR-RAM’lerde ve önceki sürüm olan SDRAM’lerde gördüğümüz bazı temel ayarlar var. CAS ve RAS ayarları en önemlileridir. Bir DDR ya da SDRAM, kapasitör benzeri bir yapıya sahiptir. Yani bu belleklerde bir okuma yapılacağı zaman önce okuma yapılacak olan bellek hücresinin elektriksel olarak yeniden yüklenmesi gerekir. DiÄŸer yandan bellekte bir yere ulaÅŸmak için belirli bir süre gereklidir. ‘Advanced Chip-set’ gibi mönülerde göreceÄŸiniz CAS ayarı, belleÄŸe komut gönderildiÄŸi zaman, o komutu uygulamaya baÅŸlamadan önce geçen zamanı gösterir. Bu rakam ne kadar düşük olursa, sistem o kadar hızlı veri okur.

Ama ÅŸunu da unutmayın ‘2’ ayarı her RAM üreticisi tarafından desteklenmiyor. BelleÄŸiniz bir ‘No name’ yani markasız ise ve CAS 2 ayarını desteklemiyorsa, o zaman çökmeler yaÅŸayacaksınız demektir. Yine bellekler için RAS ve RAS to CAS ayarlarını göreceksiniz. RAS iÅŸlemi, bellek çiplerinin elektriksel olarak yeniden yüklenmesi için gerekli süredir. Genelde ‘5’ ya da ‘6’ ayarlarını seçebilirsiniz. Bu da 5 ya da 6 iÅŸlemci saat frekansı demektir. Ne kadar büyük olursa sisteminiz daha kararlı olacaktır. Düşük bir ayar ise, ‘5’ gibi, daha yüksek performans getirir. RAS-to-CAS ayarı ise RAS ve CAS iÅŸlemleri arasında ne kadar süre beklemek gerektiÄŸini bildiriyor. Elbette bu ayar için de durum aynı. Rakamı ne kadar yüksek tutarsanız, sisteminiz o kadar kararlı olarak çalışıyor. Ayar sırasında daha düşük rakamları seçerseniz, o zaman da performans artacaktır. Ä°ÅŸte size, anakartlarda sıkça gördüğümüz bir kaç ayar daha:

SD-RAM Command

Bu bellek ayarı bazı anakartlarda, ‘MA 1T/2T Select’ ÅŸeklinde görülür. Her iki ayarın yaptığı iÅŸ aynı. Bu ayar, belleÄŸe komutların ne kadar sürede aktarılacağını belirtir. ÃŽT ayarı en hızlı, 2T ayarı ise daha yavaÅŸ bir ayardır. Elbette 2T ayarı eÄŸer kalitesiz RAMler kullanıyorsanız sistemde çökmelere neden olabilir.

Fast Command

Bu ayar genellikle Athlon’larda görülüyor. Bu ayarda amaç, iÅŸlemcinin içinde bellekle ilgili ayarları nasıl ele alacağını düzenlemektir. EÄŸer hızlı RAM’lere ve yeni nesil bir iÅŸlemciye sahipseniz, ayarı daha yüksek hızlara çıkartabilirsiniz.

SDRAM Burst Lenght

Bu ayar SIS çipsetlerinde ve Athlon’ların anakartlarında sık görülmekte. Bellek çiplerinin özel bir fonksiyonunu düzenliyor. Bellek çipleri, üzerlerinde bir yer okunduÄŸunda, yanındaki hafıza hücrelerinin de okunacağını tahmin eder. Buradaki bilgileri çabuk ulaÅŸabileceÄŸi bir düzene koyar. SDRAM Burst Length ayarı ile ne kadarlık bir kısmı hemen ulaşılabilecek hale getirdiÄŸini ayarlıyoruz. Genellikle ‘4QW ya da ‘8QW gibi ayar olasılıkları var. EÄŸer kaliteli bir RAM aldıysanız, bu ayarı 8QW’ye getirin. EÄŸer RAM’iniz kaliteli deÄŸilse ayarı kapatın. Zira kalitesiz RAM’lardaki çipler bu özelliÄŸi desteklemez. Bu ayar bazı anakartlarda DDR ‘RAM Auto Precharge’ ismi altında da görülür.

Bank Interleave

Bu ayar sadece KT266A ve KT333 çhipsetlerinde var. EÄŸer iki DDR-RAM’i anakart üzerindeki iki bellek yuvasına takarsanız, o zaman her iki DDR-RAM’den de aynı anda okuma yapılması saÄŸlanır. 16 MB’nin altında bir RAM için çalışmıyor. ‘2-Way’ ve ‘4-Way’ gibi ayar seçenekleri var. EÄŸer bir çift RAM’i yan yana takıyorsanız ‘2-Way’, iki çift RAM’i birlikte anakarta monte edecekseniz, mutlaka ‘4-Way’ ayarında bırakın.

Burada anlattığımız ayarların hepsini ‘SPD’ fonksiyonu kullanarak da yapmak mümkün. Kullandığımız RAM’lerin üzerinde ‘SPD’ isimli çok küçük bir çip yer alır.

Bu çip, buraya kadar anlattığımız RAS, CAS, Precharge gibi ayarları, o RAM’e göre yapılmasını saÄŸlar. EÄŸer satın aldığınız ya da kullandığınız, RAM’lerin RAS, CAS ya da benzeri ayarlarını bilmiyorsanız, o zaman bu ayarları ‘SPD’ yapsın diyebilirsiniz. Bu takdirde BIOS’da yine bellek ayarlarının bulunduÄŸu mönü içinde ‘Configure DRAM Timing By SPD’ gibi bir ifade olmalı. Bu ayarı seçtiÄŸinizde her ÅŸey otomatik ayarlanacaktır.

AGP için ayarlar

AGP için ayarlar çok çeşitli olmasa da bazı ayarları halen elle ayarlamak gerekiyor. Şimdi bu ayarları kısaca gözden geçirelim.

AGP Mode

Bu ayar, AGP yuvasının hangi hızda çalışacağını belirler. Ayarı ‘Auto’ ya da 4X halinde bırakırsanız problemsiz olarak çalışmanızı saÄŸlar. Ama eski bir ekran kartınız varsa (TNT, eski TNT2 kartları gibi) ayarı ‘Auto’ ya da 2X’e getirin.

AGP Fast Write

Oyunlarınız, büyük miktarda bir veriyi bir anda ekran kartınızın hafızasına yazmak için ‘Fast Write’ denilen bir iÅŸlem yapar. Bu ayar, FastWrite’ iÅŸleminin çalışması ya da çalışmamasını saÄŸlamaktadır. Bazı oyunlar, örneÄŸin Aquanox’un 2.1 sürümü, Sacrifice’ın ilk sürümleri, bu ayar açıksa, sistem çökmelerine ya da grafiklerde bozulmalara neden olur.

AGP Aperture Size

EÄŸer sisteminizdeki ekran kartının hafızası dolarsa, o zaman ana hafızanın bir kısmını kullanacaktır. Hafızanızın, ekran kartınız tarafından kaç megabyte’lık bir kısmının iÅŸgal edilebileceÄŸini belirler. EÄŸer az hafızanız varsa, bu rakamı 32 MB olarak, eÄŸer bolca hafızanız varsa ayarı 64 MB olarak bırakın ya da anakartınızın ayarı kendi seçmesine izin verin. Bu ayar bazı BlOS’larda ‘Graphic Win Size1 olarak da geçer.

AGP l W/S Write

Bu ayar, AGP yuvasından ekran kartınıza bir veri gideceği sırada araya bir işlemci frekansı kadar bekleme süresi eklemenizi sağlar.

AGP l W/S Read

Yukarıdaki, ‘AGP l W/S Write’ ayarı ile aynı iÅŸi yapar. Sadece bu sefer, ekran kartınızdan, bir veri okunacağı sırada araya bir bekleme süresi koyacaktır. Aynı ÅŸekilde yavaÅŸ bir ekran kartı ya da yavaÅŸ bir RAM’iniz varsa, bu ayarı ‘Enabled’ konumuna getirin.

AGP Read Syncronization

AGP kartınızdan yapılan okuma iÅŸlemlerinin, sistem saatiyle senkronize edilmesini saÄŸlar. ‘Enabled’ konumunda bırakılması tavsiye edilir.

PCI için ayarlar

BlOS’ların yine ‘Advanced Chipset Features’ ya da ‘PCI Devices’ gibi mönülerinde karşılaÅŸtığımız ayarların çoÄŸu yanlış yapılıyor. Åžimdi bu ayarların en bilinenlerini ele alalım.

PCI Delay Transaction

En fazla hatalı olarak ayarlanan BIOS ayarlarından biri. Anakartınızı ilk kurduÄŸunuzda, ‘Disabled’ seçeneÄŸi seçilmiÅŸ olarak gelir. Bu ayar, PCI 2.1 ve sonrası PCI standartlarının çalışıp çalışmamasını saÄŸlar. PCI yuvalarına giden veriler, eÄŸer sisteminizde çok eski bir PCI kartı ya da ISA kartı varsa, beklemek durumundadır. Oysa yeni nesil PCI 2.1 ve PCI 2.2 standartlarında ISA ve önceki PCI kartlarına gidecek olan veriler bir süreliÄŸine, bir tampon bellekte tutulur. Böylece, eski ISA ve PCI kartlarının oluÅŸturduÄŸu darboÄŸaz aşılmış olur. EÄŸer sisteminizde eski PCI geniÅŸleme kartı ya da ISA kart yuvası yoksa, bu ayarı ‘Enabled’ yapabilirsiniz. Kimi durumlarda sisteminizde belirgin bir performans artışı olur. Ama PCI kartlarınızın durumunu bilmiyorsanız ya da ISA yuvalarının sistemde var olup olmadığından habersizseniz, ayarı ‘Disabled’ olarak bırakın. Bu parametre seçilirse, PCI 2.1 uyumluluÄŸu da kapatılmış olur.

PnP BIOS

Bu ayar, bazı anakartlarda ‘Plug and Play Aware OS’ ÅŸeklinde de geçer. EÄŸer bu ayarı kapalı yani ‘Disabled’ hale getirirseniz, PnP (Plug and Play, Tak ve Çalıştır) standardına uygun olan cihazlarınız, iÅŸletim sisteminiz tarafından bulunacaktır. EÄŸer bu ayarı açarsanız, yani ‘Enabled’ hale getirirseniz, PnP uyumlu cihazlarınızı, BlOS’unuz bulacaktır.

Clear NVRAM

Hangi kartın PnP uyumlu olduÄŸu ya da ‘ne kadar RAM var’ gibi bilgiler, BIOS içinde burada saklanır. BlOS’un bu kısmındaki bilgiler, eÄŸer ayar ‘Enabled’ halde ise, her sistem açılışında silinecektir. Yeni bir kart takacaksanız ya da modeminiz external bir modem ise bu ayarı ‘Enabled’ halde bırakın.

PCI Latency Timer

Bu ayar her PCI kartının, ne kadar süre ile veri aktarıp veri aktarma hakkını bir diğer cihaza devredeceğini gösterir. Yani kartlar sıra ile veri aktarırlar ve her bir kart belli bir süre veri aktarıp veri aktarma işini bir diğerine bırakır. Eğer bu ayardaki değeri yüksek tutarsanız, daha yüksek veri aktarım hızlarına ulaşmak mümkündür. Örneğin, Nvidia GeForce ekran kartları bu ayarın yüksek olmasını ister.

Farklı ayarlar için

Burada anlattığımız ayarlar, BIOS’daki onlarca ayardan sadece bir kaçı. Özellikle deÄŸinmek istediÄŸimiz ve çeÅŸitli çipsetlerin kullanıldığı anakartlarda yer alan bir kaç ayar daha var.

MPS Table

Bu ayar aslında bir anakartta, çift iÅŸlemci varsa kullanılır. BIOS’u üreten ÅŸirketler aynı BlOS’u pek çok kart için ürettiklerinden dolayı, bu ayarı farklı anakart modellerinde kullanmak için, BlOS’a ekliyorlar. Bu ayarı çift iÅŸlemciniz yoksa deÄŸiÅŸtirmeyin.

APIC Function

Bu ayar, sisteminizdeki Interrupt’ların daha geniÅŸ bir biçimde kullanılmasını saÄŸlar. APIC (Advanced Programmable Interrupt Controller-GeliÅŸmiÅŸ Interrupt Kulanımı), ayarını eÄŸer yeni bir iÅŸletim sisteminiz varsa açmalısınız. Bu konuda bir fikriniz yoksa ayarı deÄŸiÅŸtirmemenizi tavsiye ediyoruz.

IPCA Function

Sisteminizin, fazla elektrik harcamaması için iÅŸletim sistemi tarafından kontrol edilebilmesini saÄŸlar. EÄŸer iÅŸletim sisteminiz Windows 98SE /Me 72000 /XP ise bu ayarı açık, yani ‘Enabled’ hale getirin.

ACPI Standby State

Bu seçenekle, eğer IPCA ayarınız açıksa, sisteminizi nasıl asılı (Standby) konumuna alacağınızı ayarlar. Eğer SI seçeneğini seçerseniz, o zaman sisteminiz sadece sabit disk ve ekran gibi bileşenleri kapatarak Standby konumuna geçecektir. S3 Seçeneğini seçtiğinizdeyse, yaptığınız her şey hafızanıza yazılacak ve sistem daha derin bir uyku haline geçecektir.

Bu yazıda sadece bazı önemli ayarlara değinerek bir kaç temel BIOS seçeneğine ışık tutmak istedik. Sisteminizle ilgili frekans ayarlarını da iyi yapmanız gerekiyor. Bu ayarlar ise bir başka yazıya kalıyor. Bu yazıdan da anlayabileceğiniz gibi, sisteminizle ilgili pek çok şeyi BIOS yoluyla düzene sokmak mümkün. Ama ne yaptığınızı bilmiyorsanız, kesinlikle bir şey yapmamayı tercih edin. Zira BIOS ayarları, keskin bir bıçak gibi, iyi kullanıldığında işe yarayan, kötü kullanıldığında da problemlere neden olan araçlardır.

V I/0 ve V I/01 ayarları

V I/O ayarı DIMM ya da SIMM yuvalarına giden voltajı belirler. DIMM’ler ya da SIMM’ler 3,3 V’ta çalışmak için tasarlanmışlardır. Eskiden, RAM’lerle anakarttaki çipsetler aynı voltajla çalışırlardı. Oysa bu durum yeni nesil anakartlarda farklı. DDR-RAM’lerin ortaya çıkmasından sonra bu kural deÄŸiÅŸti. Çipset için gerekli voltaj V 1/0 olarak, DDR hafıza çipleri için gerekli olan voltaj ise V l/Ol olarak isimlendiriliyor. Bazı anakartlarda bu konuda da BlOS’da ayarlar bulunmakta. Bu konuda özel ayar yapmayı bilmiyorsanız, anakartınızda hazır gelen ayarları kullanın. EÄŸer overclock yapmanız gerekiyorsa, bu ayarı deÄŸiÅŸtirebilirsiniz. DDR RAM’ler ise 2,5V’da çalışmak üzere tasarlanmıştır. Ama 2.7 Volt’a kadar çalışma voltajları arttırılabilir. Daha üst deÄŸerlerde ise risk almaya baÅŸlarsınız ve RAM’lerinizi yakma olasılığı doÄŸar. Ayrıca kimi BlOS’larda iÅŸlemcinin de çalışma voltajı ayarlanabilmektedir. Bu ayarlar, overclock yapmak isteyenler için ve test amaçlı kullanılmak üzere düşünülmüştür. Bu ayarları deÄŸiÅŸtirirken, her iÅŸlemcinin bir sınırı olduÄŸunu ve yanabileceÄŸini de aklınızda bulundurmalısınız.

Kaynak:PC Net Dergisi